Türkiye’de işverenlerin personel alım süreçlerinde uyuşturucu madde tarama testlerine yönelik talebi hızla artıyor. Daha önce ağırlıklı olarak güvenlik, sürücülük ve ağır sanayi gibi alanlarla sınırlı olan uygulama, bugün enerji, savunma, lojistik, kimya ve yazılım sektörleri başta olmak üzere birçok alanda işe giriş kriteri haline geldi. Artan talep nedeniyle bağımlılık testi ücretleri ortalama 2 bin 200 TL seviyesine yükseldi.
Birçok işletme, işe alım süreçlerinde yeni bir döneme girerken, sağlık raporlarının yanına uyuşturucu madde testlerini de eklemeye başladı. Bazı şirketler bu uygulamayı yazılı prosedür haline getirirken, bazı firmalar ise mülakat sürecinin ileri aşamalarında adaylara zorunlu bir kriter olarak bildiriyor.
Talep 6-7 kat arttı
Laboratuvar firmaları, son aylarda işverenlerden gelen taleplerin 6-7 kat arttığını belirtiyor. İstanbul’da faaliyet gösteren laboratuvar yetkilileri, bu artış nedeniyle kurumsal paketler hazırlandığını, toplu test anlaşmaları yapıldığını, hızlı sonuç garantisi sunulduğunu ve iş yerlerine mobil numune ekipleri gönderilmeye başlandığını ifade ediyor. Bu gelişme, madde testlerinin bireysel sağlık kontrolü olmaktan çıkarak kurumsal risk yönetiminin bir parçası haline geldiğini gösteriyor.
Kritik sektörlerde zorunlu hale geldi
Uyuşturucu madde testlerinin en yaygın uygulandığı alanların başında enerji, sanayi, lojistik, savunma, kimya ve ağır sanayi sektörleri geliyor. Türkiye’nin stratejik kuruluşlarından biri olan Tüpraş’ta stajyerler dahil tüm adaylar için bu testlerin zorunlu hale getirildiği öğrenildi. Kurum yetkilileri de söz konusu uygulamayı doğruladı.
Öte yandan büyükşehir belediyelerine bağlı ulaşım kurumlarında da son yıllarda düzenli test uygulamalarının başladığı, son iki yıl içinde bu nedenle yaklaşık 50 kişinin işine son verildiği belirtiliyor.
Savunma ve ulaşımda denetimler sıklaştı
Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları’nın da madde kullanımına yönelik kontrolleri işe alım kriterleri arasında üst sıralara taşıdığı görülüyor. Savunma ve havacılık sanayii gibi kritik üretim alanlarında faaliyet gösteren ASELSAN, HAVELSAN, ROKETSAN ve Türk Havacılık ve Uzay Sanayii gibi kurumlarda da çalışan ve üretim güvenliği kapsamında denetimlerin yeni yıl itibarıyla daha sistematik hale geldiği ifade ediliyor.
Yetkililer, uygulamanın en hızlı yayıldığı sektörlerin güvenlik, sağlık, lojistik, enerji, ağır sanayi, savunma ve yazılım olduğunu vurguluyor.
Hukuki çerçeve ne diyor?
Hukukçulara göre işverenlerin adaylardan uyuşturucu madde testi talep etmesi tamamen yasak değil. Ancak bu talebin işin niteliğiyle doğrudan bağlantılı olması, adayın açık rızasının alınması ve test sonuçlarının gizli tutulması gerekiyor. Keyfi test taleplerinin ise özel hayatın gizliliği ve kişisel verilerin korunması açısından hukuki sorunlara yol açabileceği belirtiliyor.
Buna karşın iş güvenliği gerekçesinin bulunduğu durumlarda işverenin test talep etmesinin önünde bir engel olmadığı ifade ediliyor. Ayrıca işyerinde uyuşturucu kullanımı veya bulundurulmasının, İş Kanunu’nun 25/II maddesi kapsamında ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranış sayıldığı, bu durumda işverenin çalışanı tazminatsız olarak işten çıkarabileceği hatırlatılıyor.
