Ah, susdaşlarım!
Kendi içinin derinliklerinde gezinirken çıkardığı onca gürültüye rağmen kelimelere yas tutturan bir kardeşiniz hakkında ne düşünürsünüz? Gök kubbenin altında karanlık bir düğümü boğazına atmış sessiz bir haykırışın imdadına yetişebilir misiniz? Yoksa duymadığınız daha doğrusu duymayı tercih etmediğiniz sesler için kulaklarınızı sorumlu tutmaz mısınız? Peki ya onca sesi gözlerindeki kızgınlıktan, yaşına hiç de uymayan o çatık kaşlarından, tebessümü asık suratına bir askı gibi tutturmaya çalışan o sahte gülümsemesinden de mi anlamazsınız?
‘İçimi ruh sızılarıyla baş başa bırakıp
Duruşlarımı hep böyle kavradınız.
Bir bakışta gördüğünüze aldanıp,
Benim hikayemi okumadan yırttınız!’
Bu cihanda herkesin kendine ve gölgelerine cömertçe yağdırdığı bir yığın hoş muhabbetin, gözleri hep yere bakarak yürüyen Belkıs ve onun gibilerin kaderine uğradığını söyleyemeyiz elbette. Belkıs gibi niceleri var ki; anlatmadan anlaşılmayı, haykırmadan duyulmayı, yıkılmadan fark edilmeyi bekleyen…
‘Çoğu kez susturulmuş dilimle,
Yankılanan seslerin eşiğine sığımdım.
Haykırışlarımı sineme çekip,
Susacak olan ben değildim, konuşamadım.’
Çoğu insan içinde biriktirdiklerini mevsimini tamamlamış bir ağacın dallarından olgunlaşarak dökülen meyveler gibi bilge bir edayla dağıtmak ister. Yaşadıklarından, yaşayamadıklarından, gördüklerinden, görmediklerinden, duyduklarından veya duymadıklarından biriktirdiklerini çevresine sunmayı olgunluğun, anlaşılmanın ve var olmanın bir gereği sayar. İnsan kendi güneşinin doğuşundan kendi güneşinin batışına kadar sürdürür bu yolculuğunu.
Sahte bilgelikler içine sığınıp,
Mutlak mutluluğu seslerin yükünde aramadım.
Olgun bir seda olmak hatrına
Hiçbir yaşımı kendi sesiyle yaşamadım.
Belkıs… İçindeki imdat diyen haykırışlarını ‘Hiçbir yaşımı kendi sesimle yaşamadım’ diyerek, susmayı hep bir erdem, içine atmayı ise vakitsiz bir olgunluk olarak aksettiriyor. Belkıs’ın ince ruhunu taşıyan her insanın hayat döngüsünde suskunluğun bir değer olarak yaşandığı bilinçsiz bir evre vardır. Yapılan haksızlıklara karşın dilsiz kalınan, sınırları ihlal ederek adım atanların ayak seslerine rağmen boyun eğilen, kırgınlıkların iç sancısına incitmeyeyim düsturuyla katlanılan, öfkenin patlama noktasına geldiği o baskı altında dahi kısık tonlu bir uyarı dahi yapılamayan Suskunluğun Kuluçka Evresinin Bilinçsiz Evresi.
Henüz maruz kalınan şeyin adının tam olarak konulmadığı ancak davranış örüntüleriyle anlaşılabilen bu evrede birey kendi yaşının hakkı olan o saf itirazı değerlerine karşı bir düşman olarak görür. Birey çocuktur, büyükmüş gibi susar; gençtir, bilgeymiş gibi yutar; veya yetişkindir, olgunmuş gibi içinde birikenleri inkar eder. Yaş her ne olursa olsun yapılanlar karşısında bu kisveler altında davranışlar sergilemek, bireyin kendine sessizlik zırhı ördüğünün göstergesidir.
Örülen bu zırh elbette insanın kendi gerçeğinden ilelebet saklayacak kadar güçlü değildir. Çünkü insan sadece içe dönük yaşayan bir varlık değil bilakis başkalarının gözünde kendini görebilen, başkalarının dilinde kendini duyabilen, başkalarının aklında kendini okuyabilen bir yaradılıştadır. Dışta kapısına dayanan her eylem ve söylemin bizatihi görgü şahidi olmasa da ayak izlerini okuyacak bir bilince de ulaşmaya haizdir. İşte hiçbir uykunun sonsuza dek sürmediği gibi her bilinçsiz eylemden uyanılan bir zaman dilimi vardır.
Her insan bir gün ördüğü o ağır zırhın altından sızan ince bir sızıyla uyanır. Bu sızının ilk cümlesi insan aklında ‘Neden Ben?’ olarak tezahür eder. Birey gözlerinin önündeki sis dağıldıkça yıllardır idare etmek, anlayış göstermek, büyüklük bende kalsın diye adlandırdığı şeylerin kendisine yapılan açık bir haksızlık olduğu farkındalığına erer. Suskunluğun Kuluçka Evresinin Bilinç Evresinde yaşanan bu uyanış ve farkındalık; esasen bir özgürleşme olarak değil aksine insanın kendi kendine geç kalmışlığının acı bir yüzleşmesi olarak ortaya çıkar.
Bu yüzleşme beraberinde derin bir çaresizlik ve acı getirir. Suskunluğun Kuluçka Evresinin en karanlık durağı olarak atfedeceğim bu evre; İçten Yıkılma ve Yakınma Evresidir. Birey bu evrede yapılanları bütün detaylarıyla ve derinliğiyle görmüştür ancak henüz onları dışarıya haykıracak gücü kendinde bulamaz. Dışarıdan bakıldığında hala eskiden olduğu gibi sakin, uyumlu, suskun olarak görünse de içinde kelimelere dökemediği sessiz bir yakınma, kendi kendini kemiren derin bir yıkılma vardır.
Birey bu evrede kime ne diyeceğini tam olarak kestiremediği için bu evrede duygularına da yeni bir zırh örerek bir bakıma anhedoni yaşar. Ne sevdiği bir şarkı eskisi gibi ona dokunur, ne heyecan veren şeyler kalbine ulaşır, ne sevdiği yemek ona güzel bir tat verir, ne de hatıralar zihninde mutlu veya mutsuz bir yer uyandırır. Bir bakıma birey acı çekmemek adına, neşenin ve kederin de donuklaştığı o derin hissizlikte, içten içe sessizce yıkılır.
Bir kez gülüp, bin kez ağlayıp
Bire bin karşılığını anladım.
Güldüğümde kötü şeyler olur diye
Ağlamamak için gülmeyi de ağlattım.
Birey duygularını bastırdığı zaman o koyu hissizlik ve suskunluk da kendi ağırlığını taşıyamaz hale gelir. İçte büyüyen o acı artık kabuk tutmamaya başladığında bireyin içinde saklı bir isyana dönüşür. Konuşma Evresinin bu ilk basamağında henüz dışarıya açılmış bir hesaplaşma yoktur daha çok bireyin içinde sadece patlayan başka bir ifadeyle hedefini tam bulamayan kör bir öfke beliriverir.
Kendisine yapılanlar karşısında birey hem kendine, hem de çevresine karşın derin bir hınç duyar. Yıllardır yuttuğu kelimeler artık zehirli bir öfkeye dönüşmüştür. Bu öfkeyi bireyin bakışlarında, ses tonunda ve tahammülsüzlüğünde görmek mümkündür. Dışarıdan bakanlar için ‘Çok değişti bu…’ söylemlerinin oldukça fazla duyulduğu Konuşma Evresinin İlk Basamağı, Saklı İsyan Evresinde bireyin içinde bir iyileşme yoktur, onun yerine içindeki yangının dumanının dışarı sızdığı bir açık alan vardır. Bu evre konuşmanın başlaması için sağlıklı bir evre değildir, bu sadece yıllardır susturulmuş bir ruhun kanadı kırık bir kuş misali rastgele etrafa çarptığı çırpınışlardır.
Bu dağınık öfkenin yavaş yavaş dağıldığı ve istikametinin bulunduğu zamanda Konuşma Evresinin Açık İsyan Evresi başlar. Birey artık herkese ve her şeye değil, bizatihi kendine yara açanlara karşın yöneltir sesini. Kim ne etti ise , nerede hakkına girildi ise ona karşı konuşmaya, ses olmaya, gerekeni gerektiği yerde gerektiği gibi söylemeye, net bir tavır takınmaya başlar. Suskunluk zırhının çatladığı ilk yer bu evrededir.
Zırh her ne kadar çatlamış olursa olsun tam çıkarılamaz. Nitekim insan artık kendine ses olunca da içteki bunalım bir anda yok olmayacaktır. Açık isyanın tam ortasında, o ilk dönemde; yani içten yakınma ve yıkılma evresinde yaşananlar gelip yeniden bireyin kapısını çalabilir. Söylemiş olmanın ağırlığı ile yıllarca susmuş olmanın yorgunluğu arasında sıkışıp kalan birey; bu dönemde sancılı gelgitler yaşar. Bir bakıma konuşma evresi olarak görünen açık isyan evresinde dahi içten yıkılma durumunu tekrar yaşayabilir. İyileşme ve farkındalık düz bir çizgide ilerlemez.
Su geçirmez değişimlerle
Hep farklılaşanları tanıdım
Ben ise hep aynı bendim
Bu dikenleri de sızılarıma kattım.
Birey; bütün bu fırtınaların ve yüzleşmelerin dinginleştiği Konuşma Sonrası Evreye adım attığında, üzerine tuhaf bir sakinlik çöker. Bu tıpkı ‘ Ne kadar değişti!’ denilen evre gibi değişimin apaçık görüldüğü bir evredir ancak bu evrede o yakıcı öfke yerini derin bir durgunluğa bırakmıştır. Bu durgunluk çok sağlıklı, iyileşmiş bir ruhun huzuru değil, açık kalmış bir yaraya tuz basılarak elde edilmiş bir kabuk bağlamadır. Kimseyle uğraşacak takati kendinde bulamayan yorgun bir zihnin kendisini kapatmasıdır. Nitekim bu yalancı dinginliğin altında içten yıkılma evresi zaman zaman yine tekerrür eder. Birey suskunluk zırhını çıkarttığını sanarken daha mesafeli, daha soğuk, adını koyamadığı adeta başka bir kabuğun içine çekilmiştir.
Mavi okyanusların hayatına özenip,
Derinlemesine, mavi, berrak ve temiz yaşamanın peşine düştüm.
Karada yaşadığımı unutup
Derin sularda gömüldüm.
Ancak insan kendisine dürüstçe bakabildiğinde yaraya tuz basarak kurduğu o sert kabuğun, o zırhın ömürlük olmadığını anlar. Zamanla fırtınalar diner, yaralar kabuk bağlar, bu kabuklar yerini derin ama sızlamayan izlere bırakır. Artık insanın içinde ne açık bir hınç kalmıştır, ne de dışarıya savrulan bir öfke… Durulma Evresinde birey geçmişte kendisine yapılanların ağırlığıyla dövündüğü, neden ben diye sorguladığı o zihni geride bırakmıştır. Birey bütün enerjisini o karanlık dehlizlerden geçerken gemisinde biriktirdiği edinimlerine odaklanır. Sınırlarını, kendi sesinde ses bulmayı ve olmayı, incitmemek uğruna kendinden vazgeçmemeyi öğrenir.
Yaşımın aslını hep saklayıp
Asıl sebebini buldum da bulamadım
Olgunlaşmanın temellerini yanlış atıp
Hiçbir yaşımı yaşayamadım.
Şimdi gözleri hep yere bakarak yürüyen Belkıs’a ve onun şahsında onun gibi kendi içine gömülen susdaşlarıma yeniden sesleniyorum. Artık anlatmadan anlaşılmayı beklediğiniz o eşikten atlamanın tam vaktidir. Suskunluk zırhını çıkarmak her ne kadar sancılı bir süreç olsa da; bu zırhı çıkartmayı başardığınızda ağzınızdan dökülen kelimeler ne geçmişin zehirli öfkesini taşır, ne başkasını memnun etme telaşını, ne incitecek bir vuruculuğu… O kelimeler artık sizin hakikatinizin berrak sesi olur. Artık birey maskelenmiş bir bilgeliğin esiri olmak yerine, hiçbir yaşını ertelemeden, suskunluk zırhını çıkarmış biçimde yürür. Çünkü biliyoruz ki konuşmayı yeniden öğrenmek demek kelimeleri yan yana dizmek, yeni sesler öğrenmek demek değildir, insanın kendi ruhunun mülkiyetini yeniden üzerine geçirmesi demektir.