İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığının yaş sebze ve meyve sektöründe yürüttüğü soruşturmada 41 dağıtıcı firmanın yöneticileri hakkında gözaltı kararı verildi. Operasyonun ardından fiyatları etkileme suçuna ilişkin Türk Ceza Kanunu'nun (TCK) 237. maddesi ve öngörülen yaptırımlar gündeme geldi.
TCK'nın ilgili maddesi, besin veya malların değerini artırmak ya da azaltmak amacıyla yalan haber yayılması veya hileli yöntemlere başvurulmasını düzenliyor. Bu fiiller için 1 yıldan 3 yıla kadar hapis ve adli para cezası öngörülüyor.
Fiyatın söz konusu fiil nedeniyle gerçekten artması veya azalması halinde ceza yarı oranında artırılıyor. Ruhsatlı simsarlar ve borsa tellalları açısından da ayrıca ceza artırımı hükmü bulunuyor.
ABD ve Avrupa'da ekonomik yaptırımlar uygulanıyor
ABD'de büyük çaplı fiyat sabitleme ve kartel dosyalarında şirketlere yönelik para cezaları da uygulanabiliyor. Sherman Act kapsamında şirketler için ceza 100 milyon dolara kadar çıkabiliyor.
Suçtan sağlanan kazanç veya mağdurların zararı bu miktardan yüksek olduğunda ceza, söz konusu tutarın iki katına kadar ulaşabiliyor. Fiyat sabitleme gibi ağır rekabet ihlallerinde yöneticiler için ise 10 yıla kadar hapis öngörülüyor.
Avrupa Birliği'nde şirketlere dünya genelindeki yıllık toplam cirolarının yüzde 10'una kadar para cezası verilebiliyor. İngiltere'de de kartel oluşturan şirketler için küresel yıllık cironun yüzde 10'una kadar ceza uygulanabiliyor.
| Ülke veya bölge | Şirketlere yönelik yaptırım | Yöneticilere yönelik yaptırım |
|---|---|---|
| Türkiye | Adli para cezası | 1 yıldan 3 yıla kadar hapis |
| ABD | 100 milyon dolara kadar para cezası | 10 yıla kadar hapis |
| Avrupa Birliği | Küresel yıllık cironun yüzde 10'una kadar | Kaynakta süre belirtilmedi |
| İngiltere | Küresel yıllık cironun yüzde 10'una kadar | 5 yıla kadar hapis ve yöneticilikten men |
İngiltere'de fiyat sabitleme, pazar paylaşımı ve arzın kısıtlanması gibi fiillerde yöneticiler için 5 yıla kadar hapis ile yöneticilikten men yaptırımı da bulunuyor. Bu sistemlerde şirketlerin büyüklüğü ve ekonomik gücü yaptırım hesabında dikkate alınıyor.
Ekonomik kazanca el konulması gündemde
Avukat Sema Solmaz, fiyatları etkileme suçunda öngörülen 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezasının, milyonlarca liralık haksız kazanç iddialarında caydırıcılık açısından tartışılabileceğini belirtti. Solmaz, ekonomik suçlarda yaptırımın elde edilen menfaatle orantılı olması gerektiğini ifade etti.
Solmaz, suçtan sağlanan gelirin belirlenmesi, ekonomik kazanca el konulması ve adli para cezalarının sürece dahil edilmesine işaret etti. Gıda piyasasında yaptırımın ekonomik suçun boyutuyla birlikte değerlendirilmesi gerektiğini kaydetti.
Fiyat hareketlerinin organize şekilde gerçekleştirildiğinin tespit edilmesi durumunda başka suçlardan kaynaklanan yaptırımların da gündeme gelebileceği belirtildi.
Operasyona pazarlardan destek
Yaş sebze ve meyve fiyatlarının yukarı yönlü manipüle edilerek haksız kazanç sağlandığı iddiasıyla operasyon 22 ilde düzenlendi. Semt pazarlarındaki bazı vatandaş ve pazarcılar operasyonlara destek verirken denetimlerin sürmesini istedi.
ABD'deki bir fiyat sabitleme dosyasında ise Bumble Bee Foods'un eski CEO'su Christopher Lischewski, konserve ton balığı fiyatlarına yönelik üç yıllık kartelin liderliğinden suçlu bulundu. Lischewski, 16 Haziran 2020 tarihinde 60 ay hapis ve 100 bin dolar adli para cezasına çarptırıldı.
ABD Adalet Bakanlığı söz konusu dosyayı “canned tuna price fixing” olarak tanımladı.
