Yaklaşık 18 milyon emekliyi ilgilendiren Ocak 2027 zammı için iki aşamalı bir model üzerinde çalışılıyor. İlk aşamada enflasyon farkına refah payı veya seyyanen artış eklenmesi, ikinci aşamada ise düşük gelirli emeklilere kira, yakıt ve ulaşım için nakit destek verilmesi planlanıyor.
Hazırlanan etki analizlerinde emeklilerin çalışma durumu, gelir seviyesi ve bölgesel ihtiyaçları ayrı ayrı ele alınıyor. 65 yaş üstü, çalışmayan ve dar gelirli emekliler ile en düşük aylığı alanların desteklerde öncelikli gruplar arasında yer alması öngörülüyor.
Refah payında aynı oran uygulanmayabilir
Değerlendirilen ilk seçenekte enflasyon farkının üzerine refah payı eklenmesi bulunuyor. Ancak refah payının bütün emeklilere aynı oranda verilmesi planlanmıyor.
Prim gün sayısı, çalışma süresi ve alınan aylığın tutarı farklılaştırmada kullanılabilecek kriterler arasında bulunuyor. Analizlere göre 65 yaş üstü çalışmayan ve düşük gelirli emekliler ile en düşük aylığı alanların daha yüksek refah payından yararlanması öngörülüyor.
Bu grupların ardından gelir seviyesi düşük emeklilere ihtiyaçlarına göre kira, yakıt ve yol desteği verilmesi planlanıyor. Söz konusu yardımların nakit olarak ödenmesi ve farklı kriterlere bağlanması üzerinde duruluyor.
Seyyanen zam için maliyet hesabı yapıldı
İkinci formülde seyyanen zam seçeneği değerlendiriliyor. Bu yöntemde aylık tutarından bağımsız olarak 18 milyon emekliye aynı miktarda artış yapılması öngörülüyor. Sabit tutardaki artışın, oran bakımından en düşük aylık alanlara daha yüksek katkı sağlaması bekleniyor.
Seyyanen artış seçenekleri için hesaplanan yıllık bütçe maliyetleri şöyle:
| Seyyanen artış | Yaklaşık yıllık maliyet |
|---|---|
| 15 bin lira | 3 trilyon lira |
| 10 bin lira | 2 trilyon lira |
| 8 bin lira | 1,2 trilyon lira |
| 5 bin lira | 1 trilyon lira |
Yüksek bütçe maliyeti nedeniyle 15 bin liralık seyyanen artışın mevcut seçenekler arasında en zayıf ihtimal olarak değerlendirildiği belirtiliyor. Seyyanen zam modelinde de düşük gelirli ve 65 yaş üstü çalışmayan emeklilere nakit ek ödeme yapılması öngörülüyor.
GEDAT yerine ek ödeme formülü öne çıkıyor
Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi (GEDAT) genel kapsamlı bir proje olarak ele alınıyor. Bu nedenle sistemin yalnızca emeklilere uygulanması yerine, emekliler açısından ayrı bir ek ödeme modeli üzerinde duruluyor.
Türkiye'de 27,5 milyon prim ödeyen çalışan ile 18 milyon emekli bulunuyor. 65 yaş üstündeki emeklilerin sayısının yaklaşık 8 milyon olduğu tahmin edilirken, bu grubun kayıtlı çalışan ve çalışmayan olarak ayrıldığı etki analizlerinin tamamlandığı belirtiliyor.
En düşük emekli aylığını alanların sayısı ise 5 milyon 17 bin seviyesinde bulunuyor. Bu sayının yılbaşından sonra artması bekleniyor.
Gelir ve bölgesel ihtiyaçlar dikkate alınacak
Çalışmalarda 65 yaş üstü emekliler arasında çalışanların sayısı ile gelir düzeyleri incelendi. En düşük aylığı alanlar arasında düşük gelirli olanlar ve bölgesel ihtiyaç farklılıkları da ayrı ayrı değerlendirildi.
Planlanan modelde ilk olarak bütün emekliler için ortak bir alt sınır belirlenmesi öngörülüyor. Ardından en düşük aylığı alanlara yönelik ek ödeme seçenekleri ele alınacak.
Refah payı veya ek ödeme uygulamasına geçilmesi halinde destekler farklı kriterlere göre değişebilecek. Aylık bağlama oranları (ABO) da yürütülen incelemelerin kapsamında bulunuyor.
