Otomobil sanayisi, pandemiden bu yana tedarik zinciri sorunlarıyla mücadele ederken şimdi de “nadir toprak elementleri krizi” ile karşı karşıya kaldı. Avrupa Otomotiv Yan Sanayicileri Derneği (CLEPA) tarafından yapılan açıklamada, Çin'in bu kritik elementlere yönelik ihracat kısıtlamalarının sektörde ciddi aksaklıklara yol açtığı bildirildi. Dernek, önümüzdeki haftalarda stokların tükenmesi halinde durumun daha da ağırlaşabileceğini duyurdu.
Avrupa'da üretim aksıyor, bazı tesisler kapandı
CLEPA, Çin’in nadir toprak elementleri ve mıknatıslara yönelik ihracat kısıtlamalarının Avrupa'daki otomotiv tedarik zincirini derinden etkilediğini belirtti. Dernek açıklamasında, bazı üretim tesislerinin bu nedenle faaliyetlerini durdurmak zorunda kaldığını ve Avrupa genelinde üretim planlarının aksadığı ifade edildi.
Tedarik krizinin önümüzdeki günlerde daha da derinleşebileceği uyarısı yapılırken, kritik bileşenlerin eksikliği nedeniyle birçok otomobil üreticisinin zor durumda kaldığı kaydedildi.
İhracat izinlerinin yalnızca dörtte biri onaylandı
Nisan 2025’ten bu yana Çinli mercilere yüzlerce ihracat lisansı başvurusu yapıldığı, ancak bu başvuruların yalnızca yaklaşık %25’inin onaylandığı bildirildi. CLEPA, reddedilen başvuruların büyük kısmının prosedürel nedenlere dayandığını, izin süreçlerinin Çin’in farklı bölgelerinde farklılık gösterdiğini ve bu süreçlerin hassas veri paylaşımı gibi zorluklar içerdiğini belirtti.
BMW tedarik sıkıntısını doğruladı
Yaşanan kriz, otomobil devlerini de doğrudan etkiledi. Alman üretici BMW, tedarik zincirinin belirli bölümlerinin Çin’deki ihracat kısıtlamalarından etkilendiğini açıkladı. Şirket, üretimde aksama yaşanmasa da bazı parçaların tedariğinde zorluklarla karşılaştığını duyurdu.
Çin'den 7 kategoriye ihracat kısıtlaması geldi
Çin Ticaret Bakanlığı, Nisan ayında aldığı kararla samaryum, gadolinyum, terbiyum, disprosyum, lütesyum, skandiyum, itriyum gibi nadir elementleri ihracat kontrol listesine aldığını açıklamıştı. Söz konusu elementlerin yer aldığı 7 kategori için ihracat yalnızca hükümet izniyle mümkün hale getirildi.
Bu kapsamda Çin gümrükleri, şüpheli sevkiyatları durdurma ve içeriğini denetleme yetkisine sahip oldu. Bu durum, başta otomotiv, havacılık ve savunma sanayii olmak üzere birçok sektörde kritik işleyişi doğrudan etkileyebilecek nitelikte değerlendirildi.
Çin, küresel rezervin %49’una, üretimin %69’una sahip
ABD Jeolojik Araştırmalar Kurumu'nun 2024 yılı verilerine göre, dünyada yaklaşık 90 milyon ton nadir toprak elementi rezervi bulunduğu hesaplandı. Bu rezervin yaklaşık %49’u Çin’de yer alırken, ülkenin küresel üretimdeki payı %69 seviyesinde gerçekleşti.
Çin'i, 21 milyon ton rezervle Brezilya, 6,9 milyon tonla Hindistan, 5,7 milyon tonla Avustralya, 3,8 milyon tonla Rusya ve 3,5 milyon tonla Vietnam izledi. ABD, Grönland ve Tanzanya’nın ise toplam küresel rezervin yaklaşık %6’sını paylaştığı belirtildi.
Otomotiv için kritik ham madde alarmı
Nadir toprak elementleri, elektrikli motorlar, piller ve sürücü destek sistemleri gibi birçok ileri teknoloji bileşende kullanılıyor. Bu bileşenlerin teminindeki herhangi bir aksama, yalnızca üretim hatlarını değil, araçların teslim sürelerini ve maliyetlerini de doğrudan etkileyebiliyor.
CLEPA, Çin'in mevcut ihracat politikalarının kısa vadede tedarik sürelerini uzatacağını, uzun vadede ise Avrupa'nın bu elementlerdeki dışa bağımlılığını yeniden değerlendirmesi gerektiğini vurguladı.
Tedarik zincirinde kırılganlık büyüyor
Sektör yetkilileri, Avrupa otomotiv endüstrisinin karşı karşıya olduğu bu yeni krizin küresel üretim ve ihracat dengelerinde ciddi sorunlar yaratabileceğini belirtti. Çin’in dünya çapındaki nadir element üretimindeki baskın konumu, stratejik bağımlılık tartışmalarını da beraberinde getirdi.
