Ölüm sonrası maaş hakkı: Kimler ne kadar alabiliyor?
Sosyal güvenlik mevzuatında, sigortalının vefatı halinde geride kalan yakınlarına yönelik ölüm ve yetim aylığı düzenlemeleri yer alıyor. Bu kapsamda eşe "dul maaşı", çocuklara ise "yetim maaşı" bağlanıyor. Ekonomi gazetecisi Faruk Erdem, konuyla ilgili kaleme aldığı yazıda, bir kişinin aynı anda iki ya da üç farklı kaynaktan maaş alabileceğini belirtti.
Erdem, maaş bağlanabilmesi için prim gün şartlarını da hatırlattı. Buna göre, 1 Ekim 2008 sonrası Bağ-Kur ve Emekli Sandığı sigortalılarında en az 1800 gün, SSK’lılarda ise 900 gün prim ödemesi bulunması gerekiyor. Daha önce doğum ya da askerlik borçlanmasıyla eksik günler tamamlanabiliyordu ancak son düzenlemeyle bu hak kaldırıldı.
Dul maaşında oranlar değişiyor
Eşlerin ölüm aylığı alabilmesi için bazı şartların sağlanması gerekiyor. Çalışmayan veya emekli olmayan eşe maaşın yüzde 75’i, çalışan ya da emekli olan eşe ise yüzde 50’si bağlanıyor. Erkek çocuklar 18 yaşına kadar (eğitim görüyorsa 25’e kadar), kız çocuklar ise evlenmedikleri ve çalışmadıkları sürece yetim aylığı alabiliyor.
Üç maaş birden alınabilir mi?
Faruk Erdem, hem dul maaşı hem de çalışmaya bağlı maaş alınabileceğini ifade etti. Buna göre;
- Kocası vefat eden bir kadın, eğer kendisi emekliyse, hem kendi emekli maaşını hem de eşinden kalan dul maaşını alabiliyor.
- Aynı kişi bir işte çalışıyorsa, üçüncü bir gelir kaynağı olan maaş da elde edebiliyor. Yani hem eş maaşı, hem kendi emekli maaşı hem de sigortalı maaş mümkün oluyor.
- Emekli olmayan dul kadın ise hem çalışarak gelir elde edebiliyor hem de eşinden maaş alabiliyor.
Bekâr kız çocuklarına çift maaş imkânı
Ölen anne ve babasından dolayı maaş alma hakkı olan bekâr kız çocukları için de özel düzenlemeler bulunuyor:
- Çalışmayan bekâr kız çocukları, 1 Ekim 2008 sonrası hem annesinden hem de babasından maaş alabiliyor. Bu durumda yüksek maaşın tamamı, diğer maaşın ise yarısı ödeniyor.
- Kız çocuk çalışmaya başlarsa, SSK veya Bağ-Kur’dan bağlanan maaş kesiliyor. Ancak Emekli Sandığı’ndan alınan aylık, yalnızca memur olarak göreve başlarsa kesiliyor.
2008 sonrası çift maaş hakkı daraldı
1 Ekim 2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, bu haklarda bazı kısıtlamalar getirdi. Daha önce farklı sosyal güvenlik kurumlarına kayıtlı eş ve baba varsa, aynı anda iki maaş alınabiliyordu. Ancak bu hak, 2008 sonrası sigorta girişliler için büyük oranda sınırlandırıldı.
SGK veya e-Devlet üzerinden başvuru yapılabiliyor
Erdem’in açıklamasına göre, hak sahipleri maaş talebinde bulunmak için doğrudan Sosyal Güvenlik Kurumu’na başvurabiliyor ya da e-Devlet üzerinden online başvuru yapılabiliyor.
