ABD’li üst düzey yetkililer, İran’ın geçtiğimiz haziran ayında Basra Körfezi’ndeki bazı ticari gemilere deniz mayını yerleştirdiğini iddia etti. Reuters’a konuşan kaynaklar, bu adımın, 13 Haziran’da İsrail’in İran’a düzenlediği füze saldırılarının hemen ardından atıldığını belirtti. ABD istihbaratı, bu eylemin İran’ın Hürmüz Boğazı’nı ablukaya alma niyetinin bir göstergesi olabileceğine dikkat çekiyor.
Mayınlar Henüz Yerleştirilmedi Ama Endişe Büyük
ABD’li yetkililer, İran tarafından gemilere yüklenen mayınların henüz Hürmüz Boğazı’na bırakılmadığını belirtti. Ancak bu hazırlık, İran’ın dünyanın en kritik deniz yollarından biri olan bu boğazı gerçekten kapatmayı düşündüğüne dair güçlü işaretler taşıyor. Böyle bir adım, hem bölgedeki krizin tırmanmasına hem de küresel ticaretin ağır darbe almasına yol açabilir.
Enerji Geçidi Hürmüz Boğazı
Dünya genelinde taşınan petrol ve doğalgazın yaklaşık yüzde 20’si Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor. Bu geçidin kapanması halinde enerji fiyatlarının fırlayacağı öngörülüyor. Ancak 22 Haziran’da ABD’nin İran’daki nükleer tesisleri hedef almasının ardından, çatışmaların enerji arzını doğrudan etkilememesi nedeniyle küresel petrol fiyatlarında yüzde 10’dan fazla bir düşüş yaşandı.
İran’dan Boğazı Kapatma Tasarısı Ama Yetki Konseyde
ABD saldırılarının hemen ardından İran parlamentosu, Hürmüz Boğazı’nın kapatılmasını öngören bir yasa tasarısını onayladı. Ancak İran devlet televizyonu Press TV, kararın bağlayıcı olmadığını ve son sözün İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi’ne ait olduğunu duyurdu. İran geçmişte de benzer tehditlerde bulunmuş ancak bunları pratikte uygulamamıştı.
Mayınların Tespiti ve ABD'nin Yanıtı
ABD istihbaratı, mayınların yüklendiğini nasıl tespit ettiklerine dair ayrıntı paylaşmadı. Ancak bu tür bilgilerin genellikle uydu görüntüleri ve insani kaynaklardan sağlandığı biliniyor. Reuters’a konuşan bir Beyaz Saray yetkilisi, “Operation Midnight Hammer” ve diğer askeri hamlelerin bölgede seyrüsefer güvenliğini tekrar tesis ettiğini, İran’ın ise büyük ölçüde zayıflatıldığını savundu. Pentagon ve İran’ın BM misyonu ise konu hakkında yorum yapmadı.
Blöf mü, Gerçek Tehdit mi?
ABD’li yetkililer, İran’ın bu hamlesinin sadece caydırıcı bir blöf olabileceğini değerlendiriyor. Ancak aynı zamanda, İran yönetiminin gerçekten boğazı kapatma kararı alması halinde bu hazırlıkların önceden yapılmış bir planın parçası olabileceği ihtimali de göz önünde bulunduruluyor.
Hürmüz Boğazı’nın Jeostratejik Önemi
İran ile Umman arasında yer alan Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi’ni Arap Denizi’ne bağlıyor. En dar noktasında yalnızca 34 kilometre genişliğe sahip olan bu su yolu, küresel enerji ticaretinde hayati bir geçiş noktası. OPEC üyeleri ve Katar gibi enerji devleri, petrol ve LNG ihracatının büyük bölümünü bu boğaz üzerinden gerçekleştiriyor. İran’ın kendi petrol ihracatının da bu rotaya bağlı olması, olası bir kapatma kararını ekonomik açıdan karmaşık hale getiriyor.
İran’ın Askeri Kabiliyeti ve ABD’nin Hazırlığı
ABD Savunma İstihbarat Teşkilatı’nın 2019 tarihli raporuna göre İran, 5.000’in üzerinde deniz mayınına sahip. Bu mayınlar, hızlı saldırı botlarıyla kısa sürede konuşlandırılabilecek durumda. ABD’nin bölgedeki Beşinci Filosu Bahreyn’de konuşlanmış durumda ve bölgede anti-mayın donanımlı yeni nesil savaş gemileri devrede. ABD, İran’a hava saldırısı düzenlemeden önce bu gemileri geçici olarak bölgeden çekmişti.
İran’ın Sınırlı Yanıtı ve Geleceğe Dair Endişeler
İran’ın ABD’nin saldırılarına karşı doğrudan askeri yanıtı, sadece Katar’daki bir Amerikan üssüne füze saldırısıyla sınırlı kaldı. Ancak ABD’li yetkililer, Tahran’ın ilerleyen dönemde daha büyük çaplı bir misillemeye kalkışabileceğini göz ardı etmiyor. Bölgedeki askeri tansiyonun artması, sadece Hürmüz Boğazı değil, küresel enerji güvenliği açısından da önemli sonuçlar doğurabilir.
