157 tarım ürününün üçte biri yüksek risk grubunda
Gümüşhane Üniversitesi araştırmacıları Banu Bolayır ve Uğur Demirel tarafından hazırlanan ve Bilgi Sosyal Bilimler Dergisi'nde yayımlanan araştırma, Türkiye tarımının iklim kırılganlık haritasını ortaya koydu. 2004-2024 dönemini kapsayan çalışmada, TÜİK bitkisel üretim verileri ile Meteoroloji Genel Müdürlüğünün 15 farklı iklim göstergesi eşleştirildi.
Kesintisiz verisi bulunan 157 ürün üzerinde yapılan analizde; 53 ürün yüksek riskli, 52 ürün orta riskli, 52 ürün ise düşük riskli grupta sınıflandırıldı. İklim krizine karşı hassasiyeti ve risk skoru en yüksek çıkan ürünler arpa, karpuz ve mısır oldu.
En belirleyici faktör maksimum hava sıcaklığı
Tarımsal üretim üzerindeki risk modelinde en belirleyici değişken yüzde 60,42 önem derecesiyle maksimum sıcaklık oldu. Sıcaklığı yüzde 11,98 ile toplam yağış ve yüzde 11,26 ile 10 santimetre derinlikteki toprak sıcaklığı takip etti. Bu üç gösterge, toplam iklim risk modelinin yüzde 83,66'lık ağırlığını oluşturdu.
Türkiye'nin 21 yıllık iklim eğilimleri de bu riskleri doğruladı:
Ortalama sıcaklık 13,2 dereceden 15,3 dereceye yükseldi.
Maksimum sıcaklık 19,2 dereceden 21,4 dereceye çıktı.
Minimum sıcaklık 7,6 dereceden 10 dereceye ulaştı.
Toplam yıllık yağış miktarı ise 607,4 milimetreden 567 milimetreye geriledi.
Tarımsal destekler ve sigortalarda önceliklendirme çağrısı
Araştırmada ortaya konan risk sıralamasının bir üretim kaybı kehaneti değil, ürünlerin iklim şoklarına karşı kırılganlık derecesini gösteren bir uyarı mekanizması olduğu vurgulandı.
Araştırmacılar; yüksek risk grubunda yer alan 53 ürünün tarımsal desteklemelerde öncelikli kapsamda değerlendirilmesi, tarım sigortalarının iklim duyarlılıklarına göre revize edilmesi ve özellikle yem bitkileri ile baklagiller için bölgesel uyum planlarının acilen hayata geçirilmesi gerektiğini kaydetti.
