Yaş sebze ve meyvede üretici ile tüketici arasındaki fiyat farkına yönelik incelemede, ürünlerin araya farklı şirketler eklenerek 3-5 kez el değiştirdiği belirlendi. Her satış aşamasında yeni fiyat ve ticari marj oluşurken, üreticiden çıkan ürünün tüketiciye ulaşana kadar bedelinin yükseldiği tespit edildi.
Vergi Denetim Kurulu (VDK), üreticilerin beyanlarını müstahsil makbuzları, şirketlerin alış ve satış kayıtları ile Hal Kayıt Sistemi verileriyle karşılaştırdı. Çalışma kapsamında 1.029 çiftçinin ürünlerini hangi fiyatlardan sattığı ve tedarikçi şirketlerin aynı ürünleri hangi bedellerle kayıtlarına aldığı incelendi.
Üretici fiyatı ile şirket kayıtları arasında fark çıktı
İncelemedeki örneklerden birinde üretici, mandalinayı kilogram başına 6-8 TL seviyesinde sattığını beyan etti. Tedarikçi şirketin kayıtlarında ise aynı ürünün alış maliyeti kilogram başına 28 TL, ortalama satış fiyatı da 31,82 TL olarak yer aldı.
Başka bir kayıtta üreticinin satış fiyatı 12 TL olarak bildirildi. Şirket kayıtlarında aynı ürünün alış bedeli 31,48 TL, ortalama satış fiyatı ise 31,65 TL olarak görüldü.
| Veri | Üretici fiyatı | Şirket alış fiyatı | Ortalama satış fiyatı |
|---|---|---|---|
| Mandalina örneği | 6-8 TL/kg | 28 TL/kg | 31,82 TL/kg |
| Diğer kayıt | 12 TL | 31,48 TL | 31,65 TL |
İkinci örnekte şirket kayıtlarındaki alış ve satış fiyatları arasında yalnızca 17 kuruş fark oluştu. Buna karşılık üreticinin beyan ettiği fiyat ile şirket kayıtlarındaki alış bedeli arasındaki fark 19,48 TL oldu.
Vergi incelemelerinde bazı ürünlerin gerçek alış fiyatlarından daha yüksek tutarlarla kayıtlara geçirildiği tespit edildi. Bazı müstahsil makbuzlarının gerçeği yansıtmadığı yönünde bulgulara da ulaşıldı.
49 kişi adına 87 müstahsil makbuzu düzenlendi
VDK raporlarında, hayatını kaybetmiş 49 kişi adına toplam 87 müstahsil makbuzu düzenlendiği belirlendi. Bu belgelerin toplam tutarının 2,5 milyon lirayı aştığı kaydedildi.
Bazı büyük tedarikçilerin piyasaya sundukları ürün miktarını olduğundan düşük gösterdikleri de tespitler arasında yer aldı. Dosyaya yansıyan değerlendirmede, bu durumun arzın sınırlı olduğu görüntüsü oluşturduğu ve fiyatların yükselmesine zemin hazırladığı belirtildi.
Limon tarlada 5 TL, markette 100 TL'ye çıkıyor
Yeni hasat limonun tarladaki fiyatı 5 TL seviyesine kadar gerilerken hal fiyatı yaklaşık 10 TL olarak kaydedildi. Aynı ürün pazarda 40-50 TL, marketlerde ise 80-100 TL seviyelerine kadar çıkıyor.
Fiyat farkında yeni sezon ürününün henüz sınırlı miktarda piyasaya girmesi ve erkenci ürünün talebi karşılayacak seviyede olmaması etkili oluyor. Geçen sezondan kalan yüz binlerce ton limonun da depolarda bulunduğu aktarılıyor. Depolarda yaklaşık 400-500 bin ton limon stoklanabiliyor.
Stoklanan limona depolama, işçilik, fire, nakliye ve finansman maliyetleri ekleniyor. Tüccar, hal, dağıtıcı ve perakendeci aşamalarındaki ticari marjlar da nihai satış fiyatına yansıyor.
Adana'da narenciye üreticisi Bekir Yıldız, 5 TL'ye kadar gerileyen erkenci limon fiyatının mevcut piyasa koşullarını yansıtmadığını belirtti.
“Asıl ürün kasım ve aralıkta piyasaya girecek. O nedenle üreticiden alım yok. Birkaç ay sonra arz artacak ve çarşı pazarda fiyatların düşmesini bekliyoruz”
