ABD’nin, İran ile 1 ay süreli geçici ateşkes ilan edilmesini hedefleyen bir girişim üzerinde çalıştığı öne sürüldü. Kaynak metinde yer alan bilgilere göre, söz konusu planın ABD Başkanı Donald Trump’ın Özel Temsilcisi Steve Witkoff ile damadı Jared Kushner tarafından yürütüldüğü aktarıldı.
Haberde, Washington yönetiminin hedefinin 1 aylık geçici ateşkes olduğu belirtilirken, İran ile yapılması planlanan anlaşmanın Gazze ve Lübnan’daki mutabakatlara benzerlik taşıdığı ifade edildi. Ateşkes süresi boyunca 15 maddelik kapsamlı bir anlaşmanın müzakere edilmesinin planlandığı kaydedildi.
15 maddelik taslakta nükleer program ve yaptırımlar öne çıktı
Kaynak metinde aktarılan bilgilere göre, taslakta ilk sırada yaptırımların yeniden devreye alınması tehdidinin otomatik olarak kaldırılması yer aldı. Bunun yanında İran’ın mevcut nükleer kapasitesinin tamamen ortadan kaldırılması ve asla nükleer silah arayışında olmayacağına dair taahhüt vermesi de öne çıkan başlıklar arasında gösterildi.
Taslakta ayrıca İran topraklarında nükleer zenginleştirme faaliyetinin yasaklanması, zenginleştirilmiş uranyumun Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’na (UAEA) teslim edilmesi ve Natanz, İsfahan ile Fordow’daki nükleer tesislerin devre dışı bırakılması ve imha edilmesi maddelerine yer verildi. UAEA’ya tüm bilgilere tam erişim izni verilmesi de planın dikkat çeken unsurlarından biri oldu.
Bölgesel güvenlik başlıkları da taslağa girdi
Anlaşma taslağında yalnızca nükleer başlıkların değil, bölgesel güvenliğe ilişkin maddelerin de bulunduğu aktarıldı. Buna göre İran’ın vekalet güçleri stratejisinden vazgeçmesi, bölgedeki milis gruplara finansman ve silah desteğinin kesilmesi ve Hürmüz Boğazı’nın kapatılmadan açık tutulması öngörülen başlıklar arasında yer aldı.
Taslakta ayrıca balistik füze programına ilişkin kararın ertelenmesi ve balistik füzelerin yalnızca savunma amaçlı kullanılması maddelerine de yer verildi. Öte yandan İran’a yönelik tüm yaptırımların kaldırılması ve Buşehr’de sivil nükleer programın geliştirilmesine destek verilmesi de planın diğer unsurları arasında sıralandı.
İran’ın J.D. Vance ile görüşmek istediği öne sürüldü
Kaynak metinde yer alan bilgilere göre, İran tarafının daha önce görüşmeleri yöneten Steve Witkoff ve Jared Kushner’a güvenmediği ileri sürüldü. Bu nedenle Tahran yönetiminin, Trump’ın üst düzey diplomatları yerine savaş karşıtı olduğunu düşündüğü ABD Başkan Yardımcısı J.D. Vance ile görüşmek istediği iddia edildi.
Söz konusu görüşmelerin Türkiye, Pakistan ve Mısır arabuluculuğunda gerçekleştirilmesinin planlandığı, hatta temasların bu hafta Pakistan’da yapılabileceğinin öne sürüldüğü aktarıldı. Kaynak metinde, İran’ın savaşın başlamasından bu yana ABD’ye güven duymadığı ve bu güvensizliğin devam ettiği belirtildi.
ABD’nin askeri sevkiyatı güvensizliği artırdı iddiası
Metinde, ABD’nin olası bir kara operasyonu için bölgeye binlerce asker sevk etmesinin, İran tarafındaki endişeleri artırdığı ifade edildi. Bu nedenle J.D. Vance’in, Trump sonrasında başkan adaylığı için adı geçen bir isim olmasıyla birlikte, Tahran açısından daha güvenli bir seçenek olarak görüldüğü öne sürüldü.
Ayrıca savaşın başından bu yana Vance ile Trump arasında ciddi görüş ayrılıkları yaşandığı iddiasına yer verildi. Buna göre Trump savaşın gerekli olduğunu savunurken, Vance’in savaşı gereksiz bulduğu ve bunun daha önce verilen vaatlerle çeliştiğini dile getirdiği belirtildi.
İran Devrim Muhafızları’ndan sert mesaj verildi
Kaynak metinde, İran Devrim Muhafızları’nın Hatemu’l Enbiya Merkez Karargahı Sözcüsü tarafından yayımlanan bildiride, stratejik güç iddiasının stratejik bir yenilgiye dönüştüğünün savunulduğu aktarıldı. Sözcünün, “Sözde dünya süper gücü bu çıkmazdan kurtulabilseydi şimdiye kadar çoktan kurtulmuş olurdu” ifadelerine yer verildi.
Açıklamada mevcut durumun, iç çekişmeler sebebiyle kendi kendisiyle müzakere aşamasına gelinmesi şeklinde tanımlandığı belirtildi. Sözcünün, enerji piyasalarındaki sarsıntıyı da ABD’nin yenilgisi olarak nitelendirdiği kaydedildi.
“Yenilginizin adını anlaşma koymayın” çıkışı
Aynı bildiride, “Yenilginizin adını anlaşma koymayın; vaatlerinizin süresi doldu” ifadesine yer verildi. Açıklamanın devamında, bölgedeki yatırımlardan eser kalmayacağı ve eski enerji fiyatlarının bir daha görülemeyeceği yönündeki değerlendirmeler aktarıldı.
Sözcü, İran milletine karşı eylem yapma fikri tamamen ortadan kalkmadıkça hiçbir şeyin eski seyrine dönmeyeceğini savundu. Bildiride ayrıca, “Bizim gibi birisi sizin gibi birisiyle asla uzlaşmayacaktır; ne şimdi ne de hiçbir zaman” denildiği aktarıldı.
Planla ilgili resmi doğrulama yapılmadı
Kaynak metinde, 1 aylık ateşkes ve 15 maddelik yol haritası iddiasına ilişkin resmi makamlardan henüz doğrulama yapılmadığı vurgulandı. Buna karşın tarafların önümüzdeki süreçte müzakerelere başlayabileceğinin öne sürüldüğü bildirildi.
