Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) düzenlemesinin dışında kalan milyonlarca kişinin kademeli emeklilik talebi yeniden gündeme geldi. 8 Eylül 1999 sonrasında sigortalı olanların yaşadığı emeklilik farklılıklarını ele alan yazar Özlem Karahan, yaş ve prim şartlarını kapsayan yeni bir yasal düzenleme beklentisini aktardı.
Karahan, özellikle sigorta başlangıç tarihleri arasında yalnızca bir gün bulunan çalışanların emeklilik koşullarındaki farklılıklara değindi. Mevcut uygulamada kadınlar için 58, erkekler için 60 yaş sınırının söz konusu olduğunu belirtti.
Kademeli emeklilikte 8 Eylül 1999 tarihi neden tartışılıyor?
EYT kapsamında yapılan düzenleme, 8 Eylül 1999 ve öncesinde sigorta başlangıcı bulunan kişilere emeklilik hakkı sağladı. Karahan'ın aktardığı bilgilere göre bu düzenlemeden 2 milyonu aşkın kişi yararlandı.
Ancak sigorta başlangıcı 9 Eylül 1999 olan kişiler aynı düzenlemenin kapsamına alınmadı. Böylece sigorta girişleri arasında yalnızca bir gün bulunan çalışanların emeklilik yaşları arasında uzun yıllara ulaşan farklılıklar oluştu.
Karahan'ın verdiği örneklerde, 8 Eylül 1999 öncesinde sigortalı olan bir kadın 38, bir erkek ise 43 yaşında emekli olabiliyor. Bu tarihten sonra sigortalı olan kadınlar için 58, erkekler için 60 yaş sınırı söz konusu oluyor.
Yazıda yer alan örnekler şu şekilde:
|
Sigorta başlangıcı |
Kadın |
Erkek |
|---|---|---|
|
8 Eylül 1999 öncesi |
38 yaş |
43 yaş |
|
8 Eylül 1999 sonrası |
58 yaş |
60 yaş |
|
Aktarılan bekleme farkı |
20 yıl |
17 yıl |
Bu karşılaştırma, Karahan'ın yazısında aktardığı emeklilik yaşı örneklerini yansıtıyor.
EYT dışında kalanlar hangi şartların değiştirilmesini istiyor?
Kademeli emeklilik talebinde bulunan kişiler, prim ödeme günlerini ve sigortalılık sürelerini tamamlamalarına rağmen emekli olamadıklarını ifade ediyor.
Karahan, bu durumdaki vatandaşların taleplerini duyurabilmek amacıyla dernek kurduklarını aktardı. Sigorta başlangıcındaki bir günlük farklılığın emeklilik için 17-20 yıl beklemeye yol açması, dile getirilen şikâyetlerin merkezinde bulunuyor.
Düzenleme isteyen vatandaşlar, emeklilik şartlarının dört temel unsur üzerinden yeniden değerlendirilmesini talep ediyor:
-
İlk sigorta başlangıç tarihi
-
Emeklilik yaşı
-
Prim ödeme gün sayısı
-
Sigortalılık süresi
Taleplerin odağında, bu koşullar dikkate alınarak kademeli bir emeklilik sisteminin yasal düzenlemeyle hayata geçirilmesi bulunuyor.
EYT'nin 2024 yılı maliyeti 724 milyar lira olarak açıklandı
Emeklilik düzenlemelerine ilişkin tartışmalarda bütçe üzerindeki maliyet de ele alındı. Karahan, Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek tarafından açıklanan EYT maliyetini hatırlattı.
Şimşek'in açıklamasına göre EYT düzenlemesinin yalnızca 2024 yılı için bütçeye getirdiği maliyet 724 milyar lira oldu.
Karahan, kamu kaynaklarının dağılımına ilişkin değerlendirmesinde, uzun yıllar prim ödeyen çalışanların emekli aylığı taleplerinin bütçeye yük olarak görülmemesi gerektiğini savundu.
Yazar, kaynakların doğru ve eşit biçimde dağıtılması konusundaki yaklaşımını da emeklilik sisteminin maliyeti üzerinden ele aldı.
40-50 yaş aralığında işsiz kalanların emeklilik sorunu
Kademeli emeklilik beklentisinin bir diğer boyutunu, çalışma hayatından ayrılan ancak emeklilik hakkı kazanamayan kişiler oluşturuyor.
Karahan, 40-50 yaş aralığında işsiz kalan vatandaşların yeniden iş bulmakta zorlandığını öne sürdü. Prim gününü ve sigortalılık süresini tamamlamış olmasına rağmen yaş koşulunu karşılayamayan kişilerin ekonomik sıkıntılarına değindi.
Bu gruptaki vatandaşların kira, gıda, sağlık ve eğitim harcamalarını karşılamakta güçlük çektiğini belirtti.
Emekli maaşlarında yaşa bağlı zam tartışması da sürüyor
Kademeli emeklilik talepleriyle birlikte emekli aylıklarına ilişkin farklı düzenleme başlıkları da tartışılıyor.
Karahan, enflasyon farkı, seyyanen zam, refah payı ve yaşa göre emekli aylığı artışı konularını değerlendirdi. Özellikle yaş esasına dayanan zam uygulamalarının emekliler arasında eşitsizlik ve ayrımcılık endişelerine neden olduğunu ifade etti.
Yazar, emeklilik sisteminde geçici uygulamalar yerine bütün vatandaşları kapsayan kalıcı bir hukuki düzenleme yapılması gerektiğini savundu.
Kademeli emeklilik isteyenlerin talepleri ise ilk sigorta girişine bağlı yaş farklılıklarının giderilmesi ve prim şartlarının yeniden ele alınması üzerinde yoğunlaşıyor.





