İran’da ekonomik çöküşle başlayan protestolar 9. gününde silahlı isyana dönüştü. Ülke genelinde 32 şehre yayılan eylemlerde ölü sayısı 20’ye yükselirken, göstericilerin polis merkezleri ve askeri depoları basarak silahlandığı bildirildi. Rejim karşıtı sloganların yükseldiği olaylara ilişkin ABD Başkanı Donald Trump’tan askeri müdahale tehdidi geldi.
İran para birimi riyalin sert değer kaybıyla başlayan protestolar, kısa sürede ülkenin son yıllardaki en geniş çaplı halk hareketine dönüştü. Başkent Tahran’da başlayan gösteriler, polis müdahalesinin sertleşmesiyle birlikte silahlı çatışmalara evrildi.
Polis merkezleri basıldı, çatışmalar yayılıyor
Güvenlik güçlerinin gerçek mermi kullandığı iddiaları sonrası, bazı bölgelerde protestocuların polis merkezlerini ve orduya ait depoları basarak silahlandığı aktarıldı. Çıkan olaylarda şimdiye kadar en az 20 kişinin hayatını kaybettiği, çok sayıda kişinin de yaralandığı bildirildi.
New York merkezli bir insan hakları kuruluşu, güvenlik güçlerinin sekiz protestocuyu öldürdüğünü ve birçok kişinin yaralandığını açıkladı.
“Diktatöre ölüm” sloganları
Ekonomik taleplerle başlayan eylemler, artık doğrudan Ayetullah Ali Hamaney yönetimini hedef alan bir noktaya ulaştı. Öğrenciler ve aktivistler sokaklarda “Diktatöre ölüm” sloganları atarken, 2022 protestolarında öne çıkan “Kadın, yaşam, özgürlük” sloganları yeniden duyulmaya başladı.
Reformist Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, protestocuların “meşru taleplerinin” dinlenmesi gerektiğini söylemiş ve diyalog çağrısında bulunmuştu. Ancak insan hakları örgütleri, güvenlik güçlerinin aşırı şiddet kullandığını ve bu durumun protestoları silahlı isyana dönüştürdüğünü vurguluyor.
Geçim krizi isyanın fitilini ateşledi
Uzmanlara göre isyanın temelinde kötü yönetim ve uluslararası yaptırımların birleşimi yatıyor. İran riyali son altı ayda değerinin yarısından fazlasını kaybederken, dolar karşısında 1,4 milyon riyal seviyesine geriledi.
Gıda fiyatlarının bir yılda iki katına çıktığı ülkede, 21 Mart’ta yürürlüğe girmesi beklenen yeni vergiler de halkın öfkesini artırdı.
Trump’tan açık tehdit
Protestolar, İran’ın haziran ayında İsrail ile yaşadığı ve binlerce kişinin öldüğü savaşın ardından gelen siyasi ve toplumsal kırılmanın ortasında patlak verdi. ABD Başkanı Donald Trump, İran’a yönelik sert açıklamalarında askeri müdahale imasında bulundu.
Trump, “Eğer İran füze kapasitesini yeniden inşa ediyorsa onları deviririm” ifadelerini kullanarak, protestolara müdahale edilmesi halinde ABD’nin harekete geçebileceğini söyledi. Trump ayrıca, “Silahlarımız dolu ve her an hazırız” uyarısında bulundu.