İnternet alışverişlerinde 14 günlük cayma hakkını kullanan tüketicilere yönelik hesap kapatma ve üyelik kısıtlamaları tartışılıyor. E-ticaret platformları, sık iade yapan veya olumsuz değerlendirmelerde bulunan müşterilere çeşitli yaptırımlar uygularken tüketici dernekleri, yasal koşullara uygun iadelerde sayı sınırlaması bulunmadığını vurguluyor.

Platformların kötüye kullanımı engellemek amacıyla başvurduğu uygulamalar arasında hesapların askıya alınması da yer alıyor. Ancak bu işlemlerin, yasal iade hakkını kullanan müşterilerin alışveriş olanaklarını sınırlandırdığı yönünde eleştiriler bulunuyor.

Tüketici derneklerine göre bir müşterinin çok sayıda ürünü iade etmesi tek başına hakkın kötüye kullanıldığı anlamına gelmiyor. Yaptırım uygulanabilmesi için firmayı zarara uğratma kastının kanıtlanması gerektiği belirtiliyor.

Sık iade yapan müşterilerin hesapları kapatılabiliyor

E-ticaret şirketleri, müşterilerin sipariş ve iade geçmişlerini inceleyerek olağan dışı gördükleri işlemleri daha ayrıntılı değerlendiriyor. Bu incelemelerde yalnızca ürünlerin kaç kez iade edildiğine bakılmıyor.

İade gerekçesi, ürünün mevcut durumu ve satıcıdan kaynaklanan sorunlar da değerlendirmeye dahil ediliyor. Platformlar, şüpheli buldukları işlemler sonrasında müşterilerin bazı alışveriş avantajlarını sınırlandırabiliyor.

Uygulanabilen kısıtlamalar arasında şunlar bulunuyor:

Tüketiciler açısından tartışmanın merkezinde, bu yaptırımların hangi gerekçelerle uygulandığı bulunuyor. Özellikle alışveriş imkanlarının yasal iade hakkı kullanıldığı için sınırlandırılıp sınırlandırılmadığının anlaşılamaması eleştirilere neden oluyor.

14 günlük cayma hakkında iade sayısı sınırı bulunmuyor

Tüketici dernekleri, mevcut mevzuatta cayma hakkı kapsamında iade edilebilecek ürün sayısına ilişkin bir üst sınır olmadığını belirtiyor.

Dernek temsilcileri, gerekli yasal koşulların karşılanması durumunda aynı siparişte bulunan 10 ürünün tamamının da iade edilebileceğini ifade ediyor. İade işlemlerinin sık yapılması, tek başına suistimal olarak değerlendirilmiyor.

Uzmanlar, şirketin zarara uğratılması amacıyla hareket edildiğinin kanıtlanmadığı durumlarda tüketicilere yaptırım uygulanamayacağını bildiriyor.

Hesabı kapatılan veya ürün iadesi engellenen müşterilerin başvurabileceği merciler de bulunuyor. Bu kapsamda tüketiciler, Tüketici Hakem Heyetleri ile Ticaret Bakanlığına müracaat edebiliyor.

İngiltere ve ABD'de de benzer uygulamalar tartışılıyor

Müşterilerin iade alışkanlıklarına göre farklı işlemlerle karşılaşması yalnızca Türkiye'deki e-ticaret platformlarıyla sınırlı değil.

İngiltere merkezli moda alışveriş platformu ASOS, 2025 yılında bazı kullanıcı hesaplarının iade davranışları nedeniyle kapatıldığını doğruladı. Şirket, kararın ücretsiz iade hizmetini sürdürebilmek amacıyla oluşturulan adil kullanım politikası kapsamında alındığını açıkladı.

ABD'de ise perakende şirketlerinin müşterilerin alışveriş ve iade geçmişlerini kullanarak risk değerlendirmesi yaptığı iddiaları yargıya taşındı.

Sephora ve The Retail Equation hakkında açılan davada, tüketicilerin kimlik bilgileri ile geçmiş iade işlemlerinin incelendiği öne sürüldü. Bu değerlendirmeler sonucunda bazı geçerli iade taleplerinin geri çevrildiği iddia edildi.

Türkiye'de e-ticaret hacmi 4 trilyon lirayı aştı

İnternet üzerinden gerçekleştirilen alışverişlerin yaygınlaşması, siparişlerle birlikte iade işlemlerinin de artmasına yol açtı. Gıdadan kişisel bakım ürünlerine kadar birçok kategoride çevrim içi alışveriş gerçekleştiriliyor.

Ticaret Bakanlığı verileri, Türkiye'deki e-ticaret pazarının son yıllarda ulaştığı büyüklüğü ortaya koyuyor.

Gösterge

Açıklanan veri

2019 e-ticaret hacmi

136 milyar TL

2025 e-ticaret hacmi

4 trilyon 567 milyar TL

2019-2025 büyüme

34 kat

Perakende e-ticaret hacmi

2 trilyon 457 milyar TL

Hızlı ticaret hacmi

388,7 milyar TL

Toplam işlem sayısı

5 milyar 940 milyon

Pazardaki büyüme, platformların müşterilerin alışveriş davranışlarını daha yakından izlemesini de beraberinde getiriyor. Şirketler, kötüye kullanım olarak değerlendirdikleri işlemleri belirlemek amacıyla sipariş ve iade kayıtlarını inceliyor.

Bununla birlikte tüketici dernekleri, yasal şartlara uygun kullanılan cayma hakkının yalnızca iade sayısının yüksekliği gerekçe gösterilerek sınırlandırılamayacağını vurguluyor. Hesap kapatma ve iade engelleme uygulamalarıyla karşılaşan tüketiciler için ilgili başvuru yolları bulunuyor.