Ticaret Bakanlığının 2026 Yılı Kurumsal Mali Durum ve Beklentiler Raporu kapsamında, gümrüklerde kaçakçılıkla mücadele için yeni teknolojilerin kullanımı artırılıyor. Kara, hava, deniz ve demir yolu gümrük kapılarındaki teknik ihtiyaçlara yönelik çalışmalar sürerken yerli tarama sistemleri ile yapay zeka destekli çözümler devreye alınıyor.
Türkiye'nin gümrük kapıları ve sınırlarında dışa bağımlılığı azaltmak amacıyla Milli Tarama Sistemleri Projesi (MİLTAR) kapsamındaki teknolojilerin yaygınlaştırılması hedefleniyor. Yılın ilk yarısında bu çalışmalar için gerekli makine, teçhizat ve malzemeler temin edildi.
Habur ve Gürbulak'a yeni tarama sistemleri
MİLTAR kapsamında Habur Gümrük Kapısı'na bir yarı sabit x-ray sistemi kuruldu. Gürbulak Gümrük Kapısı'nda ise bir binek araç tarama sistemi faaliyete geçirildi.
Sarp Gümrük Kapısı'nda iki bagaj x-ray tarama sistemi kullanılmaya başlandı. Aynı dönemde 10 yeni sistem için alım ihalesi gerçekleştirildi, Gürbulak'ta işletici kuruluş tarafından temin edilen 5 bagaj x-ray sistemi de sahada hizmete sunuldu.
Havalimanları ile hurda ithalatının yapıldığı sahalarda kullanılmak üzere 20 metal-maden analiz dedektörü alındı. Cihazların hurda metal ve altın analizinde kullanılması planlandı.
GENTSİS'e yapay zeka destekli yazılım
Göçmen kaçakçılığı, uyuşturucu ve silah kaçakçılığı ile eşyanın değiştirilmesi gibi olayların önlenmesine yönelik Gümrüklü Eşya ve Nesne Takip Sistemi (GENTSİS) için yapay zeka destekli yazılım geliştirildi. Yazılım, sensörlerden gelen veriler üzerinde ön analiz yaparak personele daha sağlıklı veriler sunmayı amaçlıyor.
Yılın ikinci yarısında 700 GENTSİS cihazının alınması bekleniyor. Gümrüklerde kaçakçılıkla mücadele çalışmalarının yıl sonuna kadar devam etmesi planlanıyor.
Çalışmalarda öne çıkan bazı alımlar ve sistemler şöyle:
Sistem veya ekipman Miktar / durum
GENTSİS cihazı 700 cihazın alınması bekleniyor
Uyuşturucu test kiti 50 bin kit
Metal-maden analiz dedektörü 20 adet
Vücut tarama sistemi 3 adet
Yutucu tespit sistemi 3 adet
50 bin uyuşturucu test kitinin ihalesi tamamlandı
Uyuşturucu maddelerin tanı ve tespitinde kullanılan 50 bin test kitinin ihale süreci tamamlandı. Kitlerin temin edilmesinin ardından Gümrük Muhafaza Kaçakçılık ve İstihbarat Müdürlüklerine dağıtılması öngörülüyor.
Tütün ve tütün mamulleri kaçakçılığına karşı kara gümrük kapıları, deniz limanları ve havalimanlarındaki uygulamaların artırılması hedefleniyor. İlgili kurumlarla ortak çalışma alanlarının belirlenmesi, iletişim mekanizmalarının kurulması ve yurt içindeki kaçak üretimin kaynağında tespit edilmesi öncelikler arasında bulunuyor.
Kapıkule, Dilucu ve Sarp için yeni x-ray planı
Yılın geri kalanında 3 vücut tarama ve 3 yutucu tespit sistemi ihalesinin gerçekleştirilmesi ve cihazların ihtiyaç bulunan sahalara dağıtılması planlanıyor. MİLTAR kapsamında Kapıkule, Dilucu ve Sarp gümrük kapılarına yarı sabit x-ray tarama sistemlerinin kurulması hedefleniyor.
Habur Gümrük Kapısı'na ise 3 açılı, backscatter olarak adlandırılan mobil x-ışını tarama sisteminin kurulması bekleniyor. Yasa dışı soğutucu gaz ticaretine yönelik mevzuat, kontrol yöntemleri, güncel rotalar ve kaçakçılık yöntemleri konusunda uygulamalı eğitim yapılması da planlanıyor.
Personelin yeni kaçakçılık yöntemlerine karşı farkındalığını artırmak amacıyla 2024 yılında başlatılan yasa dışı kültür varlığı ticaretiyle mücadele eğitimlerinin 2026'nın ikinci yarısında da sürdürülmesi amaçlanıyor.
