Enflasyon ve artan maliyetler karşısında bazı işletmeler fiyat etiketini doğrudan değiştirmek yerine ürünün gramajını veya sundukları hizmetin kapsamını azaltma yoluna gidiyor. Ekonomide “shrinkflation”, kamuoyunda ise “gizli zam” olarak bilinen bu uygulama, market raflarının yanı sıra restoran, otel, havayolu, telekomünikasyon, özel eğitim ve otomotiv sektörlerinde de gündeme geliyor.
Tüketici açısından dikkat çeken nokta ise etiket fiyatının aynı kalmasına rağmen aynı parayla alınabilen ürün veya hizmet miktarının azalması.
Gramaj düşüyor, gerçek fiyat artıyor
Gıda sektöründe gizli zam uygulamasının en bilinen örneklerinden biri ürün gramajlarının azaltılması.
Örneğin 100 gramlık bir ürün 50 TL'den satılırken gramajın 80 grama düşürülmesi ve fiyatın yine 50 TL olarak korunması halinde tüketici etikette bir fiyat artışı görmüyor. Ancak ürünün kilogram fiyatı önemli ölçüde yükseliyor.
Benzer uygulamaların restoran ve pastanelerde de görüldüğü belirtiliyor. Lahmacun, börek, sandviç ve benzeri ürünlerde kullanılan malzeme miktarının azaltılması, döner, hamburger ve pizza gibi ürünlerde ise porsiyonların küçültülmesi tüketicinin ödediği paranın karşılığını düşürüyor.
Otellerde hizmetler paket dışına çıkıyor
“Gizli zam” yalnızca ürünlerde değil, hizmet sektöründe de kendisini gösteriyor.
Otel ve konaklama hizmetlerinde oda fiyatı aynı kalırken daha önce pakete dahil olan bazı hizmetlerin ayrı ücretlendirilmesi tüketicinin toplam maliyetini artırabiliyor.
Plaj kullanımı, minibar, transfer veya bazı etkinliklerin paket kapsamından çıkarılarak ekstra ücret karşılığında sunulması bu uygulamaya örnek gösteriliyor.
Uçak biletlerinde ek ücretler artıyor
Havayolu sektöründe de benzer bir değişim yaşanıyor.
Bilet fiyatı aynı seviyede tutulurken kabin bagajı hakkının azaltılması, ikramların kaldırılması veya koltuk seçiminin ücretli hale getirilmesi, tüketicinin seyahat için yaptığı toplam harcamayı artırabiliyor.
Bu nedenle yalnızca bilet fiyatına bakmak yerine satın alınan hizmetin kapsamının da karşılaştırılması önem taşıyor.
Telekomünikasyonda paketler küçülüyor
Telekomünikasyon sektöründe ise aynı fiyatla daha düşük internet kotası sunulması veya paket sürelerinin kısaltılması tüketicinin karşılaştığı maliyeti artıran uygulamalar arasında gösteriliyor.
Paket içeriğinin veya kullanım süresinin azaltılması durumunda kullanıcı, yıl içerisinde daha fazla sayıda paket satın almak zorunda kalabiliyor.
Özel ders ve otomotivde de benzer uygulamalar
Özel eğitim hizmetlerinde daha önce 90 dakika olarak sunulan ders sürelerinin 60 veya 45 dakikaya indirilmesi, ders başına ödenen ücret değişmese bile saatlik maliyetin yükselmesine yol açabiliyor.
Otomotiv sektöründe ise araçların liste fiyatları sabit tutulurken daha önce standart olarak sunulan bazı donanımların opsiyon haline getirilmesi tüketicinin nihai ödeme tutarını artırabiliyor.
Tüketici derneklerinden denetim çağrısı
Tüketici Dernekleri Federasyonu yetkilileri, ürün veya hizmetin içeriği ve miktarında tüketicinin aleyhine yapılan değişikliklerin yakından takip edilmesi gerektiğini belirtiyor.
Federasyon tarafından yapılan değerlendirmede, tüketicinin yanıltılmasını önlemek amacıyla ilgili kurumların denetimleri sıkılaştırması ve özellikle birim fiyat konusunda şeffaflığın artırılması gerektiği vurgulanıyor.
Uzmanlara göre tüketicilerin yalnızca ürünün raf fiyatına değil, gramajına, kilogram/litre fiyatına, hizmet süresine ve pakete dahil olan hizmetlerin kapsamına da dikkat etmesi gerekiyor.
Böylece etikette değişiklik yapılmadan gerçekleştirilen fiyat artışlarının gerçek maliyeti daha kolay ortaya çıkarılabiliyor.
