4 Mart 2026 tarihinde devreye alınan eşel mobil sistemi, akaryakıt fiyatlarındaki artışın bir bölümünü ÖTV üzerinden dengelemek amacıyla uygulanmaya başladı. Sistemin hukuki çerçevesi, 5 Mart 2026 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 10995 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile oluşturuldu; kararda, fiyat artışlarının yüzde 75’inin ÖTV’den karşılanmasına ilişkin mekanizma yer aldı.
Ancak uygulama, özellikle son haftalarda bütçe dengesi üzerindeki etkisi nedeniyle yeniden tartışma konusu oldu. Ankara’da yapılan değerlendirmelerde, artan açıklar nedeniyle sistemin ne kadar daha sürdürülebileceği sorusunun öne çıktığı belirtiliyor. Bu başlık, şu aşamada resmi karar değil, kulis ve senaryo düzeyinde konuşulan bir ihtimal olarak gündemde yer alıyor.
Mart bütçe açığı tartışmayı hızlandırdı
Hazine ve Maliye Bakanlığı verilerine göre, 2026 yılı Mart ayında merkezi yönetim bütçe giderleri 1 trilyon 460,4 milyar TL, bütçe gelirleri 1 trilyon 230,5 milyar TL oldu. Aynı dönemde bütçe açığı 229,9 milyar TL olarak gerçekleşti.
Verilen bilgilere göre, Şubat ayında görülen bütçe fazlasının kalıcı olmadığı, bazı vergi tahsilatlarının öne çekilmesinin geçici bir rahatlama yarattığı değerlendiriliyor. Bu nedenle Nisan ve özellikle Mayıs ayı dengelerinin daha riskli bir tablo oluşturabileceği beklentisi, eşel mobil sisteminin maliyetini yeniden gündeme taşıyor.
Kaldırılması halinde yüksek zam ihtimali konuşuluyor
Ankara kulislerine yansıyan değerlendirmelere göre, eşel mobil sisteminin tamamen kaldırılması halinde benzine 16 TL, motorine ise 30 TL’ye kadar zam ihtiyacı doğabileceği öne sürülüyor. Bu rakamlar resmi karar olarak değil, farklı senaryolar üzerinden yapılan hesaplamalar olarak dillendiriliyor.
Aynı değerlendirmelerde, böyle bir adımın enflasyon üzerinde 5 ila 6 puanlık ek baskı oluşturabileceği, bu nedenle zammın tamamının değil sınırlı bir bölümünün pompaya yansıtılmasının da seçenekler arasında bulunduğu belirtiliyor. Sınırlı yansıma senaryosunda ise etkinin 2 ila 2,5 puan bandında tutulmasının hedeflenebileceği ifade ediliyor. Bu bölüm, verilen kaynak metindeki kulis değerlendirmesine dayanıyor.
Petrol fiyatları ve savaş riski hesabı değiştiriyor
Ekonomi yönetiminin, Orta Doğu’daki çatışmanın kısa sürede sona ereceği ve petrol fiyatlarının yeniden gerileyeceği varsayımıyla hareket ettiği belirtiliyor. Ancak çatışma riskinin uzaması ve enerji fiyatlarının yüksek kalması, eşel mobil sisteminin bütçe üzerindeki yükünü artıran ana unsur olarak öne çıkıyor.
Ankara’da yapılan hesaplamalarda, petrolün 75-80 dolar bandına gerilemesi halinde akaryakıt-vergi-bütçe-enflasyon dengesinin daha yönetilebilir bir çerçeveye oturabileceği değerlendiriliyor. Buna karşılık yüksek petrol fiyatı senaryosunda sistemin mevcut haliyle sürdürülmesinin daha zor hale geleceği konuşuluyor. Bu da eşel mobilin geleceğine ilişkin tartışmayı güçlendiriyor.
Eşel mobil nasıl çalışıyor
Eşel mobil uygulaması, akaryakıt maliyetlerindeki artışın doğrudan pompaya yansımasını sınırlandırmak için vergi ayarlaması yapılan bir mekanizma olarak işliyor. Benzin, motorin veya LPG fiyatları arttığında, ÖTV bileşeninde indirime gidilerek nihai fiyat artışının bir kısmı dengeleniyor.
Akaryakıt fiyatları; ürün fiyatı, dağıtım ve bayi marjları, EPDK gelir payı ve vergilerin toplamından oluşuyor. Bu nedenle uluslararası petrol fiyatı, rafineri marjı ve döviz kuru gibi değişkenlerde yaşanan sert hareketler, vergi mekanizması üzerinden kısmen yumuşatılabiliyor. Eşel mobilin yeniden tartışılmasının temelinde de tam olarak bu dengeleme yükünün bütçe üzerindeki maliyeti bulunuyor.
Gözler yeni kararda değil, sürdürülebilirlik hesabında
Şu aşamada eşel mobilin kaldırıldığına ya da oranının düşürüldüğüne dair resmi bir karar bulunmuyor. Buna karşın, Mart 2026 bütçe açığı sonrası sistemin sürdürülebilirliğine ilişkin tartışmanın güç kazandığı görülüyor.