TBMM bünyesinde çalışmalarını sürdüren Suça Sürüklenen Çocuklar Komisyonu, çocuk adalet sistemine ilişkin kapsamlı bir model hazırlığı yürütüyor. Hazırlanacak raporun, ilerleyen süreçte çocuk adaletine yönelik müstakil bir kanun teklifine zemin oluşturmasının beklendiği belirtildi.
Yeni modelde, mevcut yaklaşımın yeniden ele alınacağı ve özellikle ağır suçlar bakımından daha sert bir çerçevenin öne çıkacağı ifade edildi. Buna göre cezai ehliyet yaşının 10 olarak ele alınması gündeme geldi.
Ağır suçlarda indirimsiz ceza yaklaşımı öne çıkıyor
Hazırlık aşamasındaki modelde, özellikle cinayet, cinsel saldırı, cana kast ve benzeri ağır suçlarda daha ağır yaptırımların uygulanması öngörülüyor. Bu suçlarda faillerin cezalarının yetişkinler gibi uygulanması ya da en azından çocuk olmaları nedeniyle otomatik indirimden yararlandırılmamaları hedefleniyor.
Böylece ağır suçlarda “çocuk” olmanın tek başına cezada doğrudan indirim sebebi olmaması amaçlanıyor. Düzenlemede, özellikle toplumda yüksek etki yaratan suçlara karşı daha sert bir yaklaşımın benimseneceği anlaşılıyor.
Hapis yerine kademeli yaptırım modeli planlanıyor
Yeni modelde 10 yaş grubundaki çocuklara doğrudan hapis cezası verilmesi yerine, kademeli yaptırım modeli uygulanması öngörülüyor. Bu çerçevede cezalandırma kadar koruma, yönlendirme ve denetim mekanizmalarının da devreye alınması planlanıyor.
Mahkeme sürecinin son çare olarak görülmesi, öncesinde ise koruyucu ve onarıcı yöntemlerin işletilmesi hedefleniyor. Bu yaklaşımın, çocukların yeniden topluma kazandırılmasını esas alan bütüncül bir yapıya dayanacağı ifade ediliyor.
Ailelere de yeni yükümlülükler geliyor
Modelde yalnızca çocuklara değil, ailelere yönelik sorumlulukların da artırılması öngörülüyor. 16 yaşın altındaki bir çocuğun suça karışması durumunda mahkemelerin ebeveynlere çeşitli yükümlülükler getirebileceği belirtiliyor.
Bu yükümlülükler arasında çocuğun denetimi, belirli saatlerde evde bulunmasının sağlanması ve rehabilitasyon süreçlerine katılım gibi başlıklar yer alıyor. Bu sorumluluklara uyulmaması halinde ise ailelere idari para cezası ve bazı durumlarda hapis cezası uygulanması gündeme geliyor.
Çocuklar üzerinden suç örgütleyenlere daha ağır ceza öngörülüyor
Hazırlanan modelde, mala zarar verme, hırsızlık ve gasp gibi suçları çocuklar üzerinden örgütlü biçimde işleyenlere yönelik cezaların da ağırlaştırılması planlanıyor. Böylece çocukların suç organizasyonlarında araç haline getirilmesinin önüne geçilmesi amaçlanıyor.
İhmali bulunan ailelerin de cezasız kalmaması öngörülüyor. Düzenlemenin, yalnızca çocuğun fiiline değil, onu suça iten ya da denetimsiz bırakan çevresel unsurlara da odaklandığı görülüyor.
Mahkemeden önce rehabilitasyon süreci hedefleniyor
Modelde “diversiyon” benzeri uygulamalarla çocukların mahkemeye çıkmadan önce rehabilitasyon süreçlerine dahil edilmesi planlanıyor. Bu kapsamda çocukların mağdurdan özür dilemesi, zararı karşılaması, eğitim programlarına katılması ve topluma yeniden kazandırılmasına yönelik adımların atılması hedefleniyor.
Bu yaklaşımın, cezalandırmadan çok önleyici ve onarıcı adalet anlayışını öne çıkardığı belirtiliyor. Böylece çocukların suça kalıcı biçimde itilmesinin önüne geçilmesi amaçlanıyor.
Araştırma çocukların büyük bölümünün suçun sonucunu bilmediğini ortaya koydu
Komisyon tarafından 607 tutuklu ve hükümlü çocuk ile yapılan Suça Sürüklenen Çocuk Profili Araştırması, çocukların önemli bölümünün işledikleri fiillerin hukuki sonuçlarını bilmediğini ortaya koydu. Araştırmaya göre çocukların yüzde 60’ı, işledikleri suçun kanuni sonuçlarını önceden bilselerdi bu suçu işlemeyeceklerini söyledi.
Bu veri, çocukların suça sürüklenmesinde bilgi eksikliği ve yönlendirme yetersizliğinin etkili olduğuna işaret etti. Aynı zamanda yeni modelde neden koruyucu ve bilinçlendirici mekanizmalara ağırlık verildiğini de ortaya koydu.
Eğitimden kopuş ve şiddet öne çıkan risk başlıkları oldu
Araştırmada, suça sürüklenen çocuk profilinde eğitimden kopuş, madde kullanımı ve riskli sosyal çevre temel belirleyiciler arasında gösterildi. Ankete katılan çocukların yüzde 51,1’inin okulu bıraktığı, yaklaşık yarısının ise hiç okula devam etmediği belirlendi.
Çocukların yüzde 40’ı ev dışında en az bir kez fiziki şiddete maruz kaldığını, yüzde 26,9’u ise en az bir defa silah ya da bıçakla tehdit edildiğini ifade etti. Araştırmaya, çocukların yaklaşık yüzde 10’unun cinsel şiddet tecrübesi yaşadığı bilgisi de yansıdı.
Yeni modelde koruma ve caydırıcılık birlikte öne çıkıyor
Komisyonun üzerinde çalıştığı model, bir yandan ağır suçlarda daha sert yaptırımlar öngörürken diğer yandan çocukların korunması, rehabilite edilmesi ve yeniden topluma kazandırılması hedefini taşıyor. Bu nedenle hazırlığın yalnızca ceza artışını değil, aile sorumluluğunu, eğitim süreçlerini ve önleyici mekanizmaları da kapsayan çok yönlü bir yapıya dayandığı görülüyor.
