İtalya'nın antik Herculaneum kentinde yer alan ve Vezüv Yanardağı'nın püskürttüğü lavlar altında kalarak kömürleşen tarihi bir kütüphaneye ait parşömenlerin okunması için başlatılan uluslararası yarışma sonuçlandı. Vesuvius Challenge (Vezüv Yarışması) adı verilen ve küresel çapta büyük ilgi gören yarışmada, 2 bin yıllık karbonlaşmış rulolardaki metinleri yüksek çözünürlüklü tomografi ve yapay zeka algoritmalarıyla deşifre eden üç genç araştırmacı büyük ödülü almaya hak kazandı.
Arkeoloji ve teknoloji dünyasında çığır açan bu başarı, parşömenlerin fiziksel olarak açılmasının imkansız olması nedeniyle bilgisayar ortamında gerçekleştirildi. Youssef Nader, Luke Farritor ve Julian Schilliger isimli araştırmacılardan oluşan ekip, X-ışını tomografi teknolojisiyle taranan ruloların iç katmanlarındaki mürekkep izlerini saptayabilen özel bir makine öğrenimi modeli geliştirdi. Yapay zeka yazılımı, kömürleşmiş yüzey ile mürekkep arasındaki milimetrik yoğunluk farklarını analiz ederek harfleri görünür hale getirdi.
Geliştirilen bu teknoloji sayesinde, parşömenden 4 milyondan fazla karakter içeren ve yaklaşık 140 kelimeden oluşan ardışık pasajlar tamamen okunabildi. Yapılan ilk filolojik incelemelerde, çözülen metnin Epikür felsefesine ait olduğu ve antik dünyada haz, müzik, yemek ve yaşamın tadını çıkarma gibi konuları ele alan felsefi bir yazı içerdiği belirlendi. Uzmanlar, bu metinlerin ünlü antik düşünür Philodemus tarafından kaleme alınmış olabileceğini tahmin ediyor.
Yarışmayı düzenleyen bilim kurulu, elde edilen başarının sadece başlangıç olduğunu ve bu yöntemle kütüphanedeki diğer yüzlerce parşömenin de tamamen okunabileceğini duyurdu. Antik Roma ve Yunan tarihine ait daha önce hiç bilinmeyen edebi ve felsefi eserlerin bu sayede gün yüzüne çıkarılması hedefleniyor. Geliştirilen yapay zeka modelinin açık kaynaklı olarak tüm bilim dünyasının kullanımına sunulacağı aktarıldı.
