23 Nisan, Birinci Büyük Millet Meclisi’nin açılışından tam bir yıl sonra, 23 Nisan 1921 tarihinde kabul edilen kanunla Milli Bayram ilan edildi. Böylece yeni devletin ilk resmi bayramı da belirlenmiş oldu.
İki maddeden oluşan kanunun ilk maddesinde, “Türkiye Büyük Millet Meclisinin ilk yevmi küşadı olan 23 Nisan günü milli bayramdır” hükmüne yer verildi. Söz konusu karar, 2 Mayıs 1921 tarihli Resmi Gazete’nin 13’üncü sayısında da duyuruldu.
Çocuklar kutlamaların merkezine yerleşti
23 Nisan Milli Bayramının kabul edilmesinin ardından yapılan kutlamalarda çocuklar giderek daha görünür hale geldi. Bayramın toplumsal hafızadaki yeri güçlenirken, çocukların bu özel günde ön saflarda yer alması dikkat çekti.
Bu süreç, Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün kararıyla yeni bir anlam kazandı. Atatürk, 23 Nisan Bayramı’nı 1929’dan itibaren çocuklara armağan etti ve böylece bu gün ilk kez Çocuk Bayramı olarak kutlanmaya başlandı.
23 Nisan’ın adı yıllar içinde değişti
23 Nisan, ilk olarak Milli Bayram olarak kutlanırken, sonraki yıllarda farklı yasal düzenlemelerle yeni isimler aldı. 27 Mayıs 1935 tarihinde çıkarılan Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun ile günün adı Ulusal Egemenlik Bayramı olarak tanımlandı.
Kanunun ilgili maddesinde, “Ulusal Egemenlik Bayramı, 22 Nisan öğleden sonra ve 23 Nisan günü” ifadesi yer aldı. Daha sonra 1981 tarihli Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanunda, 20 Nisan 1983’te yapılan değişiklikle bayramın adı “Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı” oldu.
1 Kasım kutlamaları zamanla öne çıkma özelliğini yitirdi
Cumhuriyetin ilk yıllarında, saltanatın kaldırıldığı 1 Kasım 1922 tarihi de Milli Hakimiyet Bayramı kapsamında değerlendirildi. Bu nedenle TBMM’nin açılış yıl dönümleri ile birlikte farklı tarihlerin de bayram niteliği taşıdığı dönemler yaşandı.
Ancak zamanla 1 Kasım günleri bu özelliğini yitirdi ve 23 Nisan, ulusal egemenliğin simgesi olarak daha güçlü biçimde öne çıktı. Böylece bayramın hem tarihi hem de sembolik merkezi 23 Nisan olarak kalıcılaştı.
Atatürk’ün çocuklara verdiği önem bayrama yön verdi
Mustafa Kemal Atatürk, görev süresi boyunca 23 Nisan haftalarında çocukları makamında kabul etti ve onlarla yakından ilgilendi. Bu yaklaşım, yalnızca sembolik bir jest olarak kalmadı; zamanla devlet geleneğine dönüşen uygulamaların da temelini oluşturdu.
Daha sonra bakanlar ve bürokratlar arasında da yaygınlaşan bu yaklaşım, bugün de sürdürülen sembolik koltuk devri geleneğine dönüştü. Böylece çocukların bayramdaki temsili, yalnızca kutlamalarla sınırlı kalmadı; devlet kurumlarında da görünür hale geldi.
23 Nisan uluslararası bir kimlik de kazandı
23 Nisan, yalnızca Türkiye’de kutlanan bir milli bayram olarak kalmadı. 1979 yılında, ilk kez 6 ülkenin katılımıyla uluslararası boyuta taşındı ve dünyanın farklı ülkelerinden çocuklar Türkiye’ye gelmeye başladı.
Bu gelişmeyle birlikte bayram, yalnızca ulusal egemenliği değil, çocuklar arasında dostluk ve dayanışmayı da temsil eden özel bir gün haline geldi. Türkiye, çocuklara bayram armağan eden ve bu bayramı dünya çocuklarıyla paylaşan ilk ve tek ülke olarak anılmaya başladı.
TBMM arşivindeki belgeler açılış sürecini ortaya koyuyor
TBMM arşivinde, 106 yıl önce Meclis’in açılış hazırlıklarına ve 23 Nisan’ın milli bayram ilan edilme sürecine ilişkin önemli belgeler yer alıyor. Bu belgeler, yalnızca bir bayramın tarihini değil, aynı zamanda milli iradenin kurumsallaşma sürecini de ortaya koyuyor.
Arşivde, Temsil Heyeti Başkanı Mustafa Kemal Paşa tarafından yayımlanan ve Büyük Millet Meclisi’nin 23 Nisan Cuma günü cuma namazı sonrası Kur’an-ı Kerim tilaveti, dualar ve törenlerle açılacağını bildiren beyanname de bulunuyor. Aynı saat ve aynı şekilde ülkenin her tarafında tören yapılmasının istendiği bu metin, açılış gününün taşıdığı anlamı gözler önüne seriyor.
Meclisin ilk günlerine ilişkin kayıtlar da korunuyor
Arşiv belgeleri arasında, Büyük Millet Meclisi’nin açılışından bir gün sonra yaptığı toplantıya ilişkin kayıtlar da bulunuyor. Buna göre Mustafa Kemal Paşa, toplantıda uzun bir konuşma yaptı ve ardından yasama ile yürütmenin millet adına Meclis tarafından kullanılmasına ilişkin öneri sundu.
Bu önerinin Meclis tarafından kabul edildiğine dair Anadolu Ajansı’nın telgrafla geçtiği haber bülteni de belgeler arasında korunuyor. Böylece 23 Nisan, yalnızca bir açılış tarihi değil, aynı zamanda milli egemenliğin hukuki ve siyasi temelinin atıldığı gün olarak da kayıtlarda yer alıyor.
23 Nisan bugün de aynı anlamı taşımayı sürdürüyor
Aradan geçen yıllara rağmen 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı, Türkiye’de hem milli iradenin hem de çocuklara verilen değerin simgesi olmayı sürdürüyor. Bayram, bir yandan TBMM’nin açılışını, diğer yandan çocuklara armağan edilen eşsiz bir tarihi mirası temsil ediyor.
