Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, binaların taşıyıcı sistemlerine sonradan yapılan müdahaleleri tespit etmek amacıyla yeni bir denetim düzenlemesi hazırladı. Yönetmelik taslağına göre, 1 Ocak 2027 tarihinden itibaren Bina Kimlik Sertifikası bulunan yapılar, beş yılda bir zorunlu gözlemsel incelemeden geçirilecek.
Yeni uygulamada binaların projelerine uygunluğu kontrol edilecek. Özellikle bodrum ve zemin katlardaki kolonlar, taşıyıcı sistemlere yapılan müdahaleler ve ruhsata aykırı değişiklikler denetim kapsamında değerlendirilecek.
Bakanlığın hazırladığı taslak, deprem güvenliğini olumsuz etkileyebilecek müdahalelerin belirlenmesini amaçlıyor. Yapılarda tespit edilen uygunsuzluklar teknik raporlara işlenecek ve ilgili idarelerin işlem başlatması sağlanacak.
Hangi binalar 5 yılda bir zorunlu denetime alınacak?
Düzenleme, Bina Kimlik Sertifikası (BKS) bulunan yapıları kapsıyor. Bu sertifika, 2021 yılından itibaren iş bitirme aşamasına ulaşan ve iskan izni alan yeni binalar için zorunlu hale getirilmişti.
Hazırlanan yönetmelik taslağında, sertifikalı binaların belirli aralıklarla kontrol edilmesi öngörülüyor. Denetimler, Bakanlığın elektronik sistem üzerinden görevlendireceği yapı denetim kuruluşları tarafından gerçekleştirilecek.
Uygulamada her yıl ocak ayında görevlendirme yapılacak. Görevi alan kuruluş, en geç iki ay içerisinde binaya giderek gerekli gözlemsel incelemeleri tamamlayacak.
Denetim sırasında bina yöneticisinin, maliklerden birinin veya mahalle muhtarının bulunması gerekecek.
Bina denetimlerinde hangi bölümler kontrol edilecek?
Periyodik denetimlerde yalnızca kolonların durumu incelenmeyecek. Binanın mevcut özellikleri ile ruhsat ve proje bilgilerinin birbirine uygun olup olmadığı da değerlendirilecek.
Kontrol formunda şu başlıklara yer verilecek:
-
Kolonlar: Bodrum ve zemin gibi kritik katlardaki kolonların mevcut durumu.
-
Kat sayısı: Binanın toplam kat sayısının ruhsata esas imar durumuna uygunluğu.
-
Taban alanı: Yapının taban alanının izin verilen ölçülerle uyumu.
-
Dış cephe: Binadaki çıkmaların ruhsat bilgileriyle karşılaştırılması.
-
Taşıyıcı sistem: Güçlendirme gerektirebilecek kritik çatlaklar ve yapısal müdahaleler.
-
İstinat duvarları: Yapıda bulunan istinat duvarlarının durumu.
-
Asansör: Periyodik kontrol durumunun incelenmesi.
-
Kullanım amacı: Binanın fiili kullanımının resmî belgelerle uyumu.
Kontrollerde özellikle kolon kesme ve duvar yıkma gibi müdahaleler üzerinde durulacak. Bakanlık, geçmişte yaşanan büyük depremlerdeki yapı hasarlarında, özellikle ticari kullanıma yönelik taşıyıcı sistem müdahalelerinin etkili olduğuna işaret ediyor.
Projeye aykırılık tespit edilen binalara hangi işlemler uygulanacak?
Denetim sırasında ruhsata aykırı uygulama veya taşıyıcı sisteme müdahale tespit edilirse teknik rapor hazırlanacak. Belirlenen uygunsuzluklar fotoğraf ve video kayıtlarıyla belgelenecek.
Hazırlanacak inceleme raporlarında yalnızca mevcut aykırılıklar bulunmayacak. Usulsüzlüğün gerçekleştiği dönem ile sorumlu yapı denetim kuruluşunun ve şirket müdürlerinin belirlenmesi de sağlanacak.
Sorumluluğu bulunan denetim personelinin adı ve denetçi numarasının rapora eklenmesi öngörülüyor.
İnceleme sonucunda hazırlanan belgeler doğrultusunda belediyeler veya valilikler işlem başlatacak. İmar Kanunu kapsamında uygunsuzluğun niteliğine göre yıkım, mühürleme ya da güçlendirme işlemleri uygulanabilecek.
Denetime engel olunursa kolluk kuvvetleri devreye girecek
Taslakta denetim ekiplerinin güvenliğine ilişkin hükümler de bulunuyor. Görevlendirilen personele yönelik tehdit veya şiddet durumunda incelemenin kolluk kuvvetleri eşliğinde tamamlanması öngörülüyor.
Böylece görevlendirilen yapı denetim kuruluşlarının inceleme sürecini tamamlaması sağlanacak.
10 bin metrekare üzerindeki yeni binalara ek belge zorunluluğu
Yeni düzenleme kapsamında büyük ölçekli yapılara ilişkin bir belge yükümlülüğü de yer alıyor.
1 Ocak 2027 tarihinden itibaren yapı ruhsatı alacak, inşaat alanı 10 bin metrekare ve üzerindeki binalarda mevcut Enerji Kimlik Belgesi'ne ek olarak Bina Yaşam Döngüsü Analizi Belgesi sunulması zorunlu olacak.
Bakanlık verilerine göre, 2011 yılından 2025 yılı sonuna kadar 1 milyon 100 bin yeni bina ve 330 bin mevcut bina için Enerji Kimlik Belgesi düzenlendi.
Hazırlanan yönetmelik taslağıyla birlikte, sertifikalı binaların periyodik denetimi ve büyük ölçekli yeni yapıların belgelendirilmesine yönelik yeni kuralların 2027 yılının başında yürürlüğe girmesi öngörülüyor.
