Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) eylül ayı enflasyon rakamları, uzun süredir eleştirilen düşük oranlı verilerin aksine, İstanbul Ticaret Odası (İTO) ve Enflasyon Araştırma Grubu (ENAG) tarafından açıklanan oranlara yakın çıktı. TÜİK’in, enflasyon hesaplama sisteminde yaptığı güncelleme sonrasında açıkladığı bu oran, ekonomi çevrelerinde “gecikmiş bir düzeltme” olarak değerlendirildi.
Ekonomistlerden “itiraf” yorumu
TÜİK’in uzun süredir “düşük enflasyon” açıklamalarıyla tepkilerin odağında olduğunu hatırlatan ekonomistler, yeni sistemle birlikte verilerin gerçeğe daha yakınlaştığını ifade etti. “Sorun hesaplama yöntemindeyse, geçmiş verilerde neden düzeltme yapılmıyor?” sorusu gündeme geldi.
Ekonomistler, geçmişte açıklanan düşük TÜFE verileri nedeniyle emekli ve çalışan maaşlarının daha az artırıldığını hatırlatarak, geriye dönük düzeltme yapılması gerektiğini savundu.
Prof. Dr. Uygur: TÜFE düşük kaldı, sapma düzeltildi
Ekonomist Prof. Dr. Ercan Uygur, T24’te yayımlanan yazısında TÜİK’in hesaplama sistemindeki değişikliğe dikkat çekti. Uygur, hanehalkı tüketim harcamalarının reel gelirdeki payının artması nedeniyle kurumun hesaplama yöntemini değiştirmek zorunda kaldığını belirtti.
Uygur yazısında, “Belli ki özel tüketim deflatöründe aşağı yönlü bir sapma vardı” ifadesine yer verdi. Deflatörün, cari fiyatlarla yapılan tüketim harcamalarını fiyat etkisinden arındırmak için kullanılan bir endeks olduğunu vurgulayan Uygur, bu göstergenin TÜFE’ye dayandığını ve TÜFE düşük hesaplandığında, tüketici enflasyonunun da olduğundan az göründüğünü belirtti.
“TÜİK dolaylı olarak hatayı kabul etti”
Uygur, TÜİK’in ulusal gelir hesaplarında yaptığı düzeltmeyle TÜFE’nin geçmişte hatalı hesaplandığını dolaylı biçimde kabul ettiğini söyledi. Ancak, yapılan değişikliğin tüm sapmaları gidermediğini vurguladı:
“TÜİK’in yaptığı düzeltme, hanehalkı tüketiminde deflatör nedeniyle ortaya çıkan köpüğü tamamen ortadan kaldırmış değildir.”
Geriye dönük düzeltme çağrısı
Uygur, yapılan değişikliğin ardından geriye dönük hesaplamaların da yeniden gözden geçirilmesi gerektiğini ifade etti. “Emeklilerin ve ücretlilerin maaşları TÜİK’in açıkladığı TÜFE oranına göre belirlendi. Eğer bu oran geçmişte düşük hesaplandıysa, geriye dönük bir maaş düzeltmesi gerekmez mi?” diye sordu.
“Enflasyon tuzağı” tartışması yeniden alevlendi
TÜİK’in açıklaması, uzun süredir kamuoyunda dile getirilen “enflasyon tuzağı” iddialarını yeniden gündeme taşıdı. Kurumun güncellediği yöntemle daha gerçekçi verilere ulaşması, geçmiş dönemdeki verilerin doğruluğunu tartışmalı hale getirdi.
Ekonomistler, TÜİK’in yeni sistemiyle birlikte veri güvenilirliğini artırma adımı attığını, ancak geçmişteki hataların telafi edilmemesi halinde güven kaybının sürebileceğini ifade etti.