Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) başkanlığına sunulan yeni Yükseköğretim Kanunu (YÖK Kanunu) yasa teklifiyle, akademi dünyasında uzun süredir tartışılan usulsüzlüklerin ve parayla tez yazdırma faaliyetlerinin önüne geçilmesi amacıyla köklü değişiklikler öngörülüyor. Hazırlanan yeni yasal düzenleme kapsamında, yükseköğretim kurumlarında lisans, yüksek lisans ya da doktora seviyesinde başkasına tez, makale veya proje yazdırarak mezun olan ya da akademik kariyer basamaklarını tırmanan kişilere yönelik geriye dönük yaptırımlar devreye alınacak. İncelemeler neticesinde usulsüzlüğü tespit edilen kişilerin elde ettikleri tüm diploma, mezuniyet belgeleri ve akademik ünvanları resmen geri alınarak iptal edilecek.
Düzenleme yalnızca sahte çalışmalarla ünvan devşirenleri değil, bu usulsüzlükten maddi kazanç sağlayan yapıları ve aracı kurumları da doğrudan hedef alıyor.
Parayla akademik çalışma hazırlamayı ticarete dökenlere rekor para cezası
Sabah gazetesinde yer alan editoryal detaylara göre, yasa teklifinde akademik yayın hırsızlığı ve gölge yazarlık faaliyetlerine yönelik kademeli para cezaları tasarlandı. Başkaları adına tescilli tez, makale, kitap ya da proje hazırlayan, hazırlatan veya bu süreçlere herhangi bir şekilde aracılık ettiği saptanan kişilere 500 bin TL ile 5 milyon TL arasında idari para cezası uygulanacak.
Bu usulsüz faaliyeti bir işletme çatısı altında ya da bireysel olarak ticari bir gelir kapısı haline getiren, yani parayla tez yazımını meslek edinen yapılar için ise yaptırım oranları katlanarak artacak. İlgili yasa maddesi uyarınca, ticari olarak tez veya akademik çalışma hazırladığı belirlenen kişi ve kuruluşlara 1 milyon TL ile 10 milyon TL arasında değişen tutarlarda rekor para cezaları kesilmesi kararlaştırıldı.
Mevzuata aykırı yasa dışı eğitim programı yürütenlere hapis yaptırımı geliyor
Yasa teklifinde dikkat çeken bir diğer önemli reform başlığı ise uluslararası eğitim kurumu adı altında Türkiye sınırlarında yürütülen izinsiz akademik faaliyetleri kapsıyor. Yurt dışında yer alan herhangi bir eğitim kurumu adına, Türkiye'deki mevcut yasal mevzuata aykırı şekilde önlisans, lisans veya lisansüstü (yüksek lisans/doktora) programı açan ya da bu programları fiziki veya dijital olarak yürüten organizatörler hakkında cezai işlem başlatılacak. Bu suçu işleyen faillere 2 yıldan 4 yıla kadar hapis cezası ile birlikte 100 günden bin güne kadar adli para cezası verilmesi yasa metnine eklendi.
Ayrıca bu tür yasa dışı faaliyet gösteren merdiven altı ya da yetkisiz eğitim kurumlarının, açtıkları programların sosyal medya veya geleneksel mecralarda reklamını, tanıtımını ve pazarlamasını üstlenen yapılar da ceza kapsamına dahil edildi. Yetkisiz akademik program reklamı yapan kişilere yönelik 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası ile 50 günden 500 güne kadar adli para cezası uygulanması hüküm altına alındı. Sunulan kanun teklifinin komisyon aşamalarının ardından genel kurulda oylanarak yasalaşması bekleniyor.