TBMM Milli Eğitim, Kültür, Gençlik ve Spor Komisyonu, yükseköğretim alanında kapsamlı değişiklikler içeren kanun teklifini kabul etti. Düzenlemeyle, yükseköğretim kurumlarından ilişiği kesilen veya kayıt hakkı kazandığı halde kayıt yaptıramayanlara 2026-2027 eğitim-öğretim yılı için üniversiteye dönüş imkanı tanınacak.
Teklifte yalnızca öğrenci affı değil; azami öğrenim süresini dolduran son sınıf öğrencilerine ek sınav hakkı, sahte tez ve akademik çalışma hazırlayanlara ağır yaptırımlar, öğretim elemanlarına güvenlik soruşturması ve vakıf üniversitelerine yönelik yeni denetim hükümleri de yer aldı.
Öğrenci affından kimler yararlanabilecek?
Teklife göre, daha önce benzer bir aftan yararlanmamış olmak şartıyla, yükseköğretim kurumlarından ilişiği kesilen öğrenciler yeniden eğitim hakkı elde edebilecek.
Kendi isteğiyle okuldan ayrılanlar da dahil olmak üzere hazırlık, önlisans, lisans, lisans tamamlama ve lisansüstü düzeydeki öğrenciler af kapsamına alınacak. Üniversite sınavını kazanıp kayıt hakkı elde ettiği halde zamanında kayıt yaptıramayanlar da bu düzenlemeden yararlanabilecek.
Başvuru için 4 ay süre verilecek
Af kapsamındaki kişiler, yasanın yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 4 ay içinde başvuru yapmaları halinde öğrenimlerine dönebilecek.
Yasanın yürürlüğe girdiği tarihte fiilen askerlik görevini yapanlar ise terhislerini takip eden 2 ay içinde başvurmaları durumunda aftan yararlanabilecek.
Kimler kapsam dışında kalacak?
Düzenleme, bazı suçlardan hüküm giyenleri kapsam dışında bırakıyor. Buna göre terör, kasten öldürme, işkence, eziyet, cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçlarından mahkum olanlar aftan yararlanamayacak.
Ayrıca Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamındaki manevi, mali veya bağlantılı haklara tecavüz suçlarından cezası bulunanlar da düzenleme dışında tutulacak.
Terör bağlantısı nedeniyle ilişiği kesilenlere af yok
Teklifte, terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapılara üyelik, mensubiyet, iltisak veya irtibat nedeniyle ilişiği kesilenlerin aftan yararlanamayacağı belirtildi.
Kayıt sırasında sahte belge sunanlar ile sahte belge nedeniyle kaydı iptal edilenler de üniversiteye dönüş hakkından faydalanamayacak.
Bazı kurumlar düzenleme dışında bırakıldı
Özel kanun hükümlerine tabi bazı yükseköğretim kurumları da af kapsamı dışında yer aldı.
Bu kapsamda Polis Akademisi, Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi ile Milli Savunma Üniversitesi bünyesindeki harp okulları, astsubay meslek yüksekokulları ve enstitülerden ilişiği kesilen öğrenciler hakkında bu madde uygulanmayacak.
Açık öğretim ve yatay geçiş hakkı tanınacak
Af kapsamında geri dönen öğrenciler, giriş yıllarındaki ÖSYS veya YKS taban puan şartını sağlamaları durumunda eşdeğer programlara yatay geçiş yapabilecek.
Ayrıca isteyen öğrenciler Anadolu Üniversitesi, Ankara Üniversitesi, Atatürk Üniversitesi ve İstanbul Üniversitesi bünyesindeki açık öğretim programlarına geçiş yapabilecek.
Azami süreyi dolduranlara ek sınav hakkı
Teklifte, azami öğrenim süresini doldurduğu için mezun olamayan son sınıf öğrencilerine de yeni haklar tanınıyor.
İntörnlük dönemi hariç olmak üzere, son sınıfta başarısız olunan veya hiç alınmayan teorik ve uygulamalı dersler için iki ek sınav ya da tekrar hakkı verilecek. Teorik dersleri geçen ancak uygulamalı eğitimini veya intörnlük sürecini tamamlayamayan öğrenciler de eksiklerini tamamlama imkanı elde edecek.
Ara sınıflar ek haktan yararlanamayacak
Düzenlemede bu hakların yalnızca son sınıf öğrencilerini kapsadığı belirtildi. Ara sınıf öğrencileri, azami süreye ilişkin ek sınav ve uygulama hakkından yararlanamayacak.
Sahte tez ve akademik çalışmalara ağır ceza
Teklifte akademik dürüstlüğü korumaya yönelik sert yaptırımlar da yer aldı. Kişisel emeğe dayanmayan, ücretli ya da ücretsiz olarak başkalarına hazırlatılan tez, makale, kitap veya projelerle diploma derecesi ya da akademik unvan alanlara yönelik cezalar ağırlaştırılacak.
Bu tür çalışmaları akademik yükselme, atama veya derece almak için kullananlar ile fiili başkaları adına yapan veya aracılık eden öğretim elemanları meslekten çıkarılacak. Bu yolla elde edilen unvan ve diplomalar da geri alınacak.
Adli para cezası uygulanacak
Başkaları adına tez, makale, kitap veya proje hazırlayan, üreten ya da aracılık eden kişilere 5 bin günden 10 bin güne kadar adli para cezası verilecek.
Bu fiilin meslek edinilmiş şekilde işlenmesi halinde adli para cezasının alt sınırı 10 bin gün, üst sınırı ise 20 bin gün olacak.
Yabancı kurum adına izinsiz program açana hapis
Yasalara aykırı şekilde Türkiye'de yabancı kurumlar adına önlisans, lisans veya lisansüstü program açan ya da işletenlere 2 yıldan 4 yıla kadar hapis ve adli para cezası verilecek.
Bu kurumların tanıtımını yapanlar hakkında ise 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası uygulanabilecek. Sahte diploma, mezuniyet belgesi veya sertifika düzenleyenler ve düzenletenler, Türk Ceza Kanunu'nun resmi belgede sahtecilik hükümlerine göre yargılanacak.
Öğretim elemanlarına güvenlik soruşturması
Teklifle Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu'nda da değişikliğe gidiliyor. Buna göre yükseköğretim kurumlarında görev alacak tüm öğretim elemanları, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılacak kişiler kapsamına alınacak.
Akademik kadroların korunması amacıyla emeklilik yaş haddini dolduran öğretim üyeleri için de yeni bir düzenleme yapılacak. Bölüm ve programların ihtiyacına göre, YÖK kararıyla uygun görülen öğretim üyeleri 75 yaşını geçmemek üzere ikişer yıllık sürelerle sözleşmeli olarak çalışabilecek.
Yurt dışı görevlendirmelerde yeni imkan
Türk Cumhuriyetleri ve akraba topluluklarındaki yükseköğretim kurumlarından resmi davet alan öğretim elemanlarına, üniversite yönetim kurulu kararı ve MEB onayıyla aylıklı izin verilebilecek.
Bu izin süresi 3 yıla kadar, ikili anlaşmalar kapsamında ise 5 yıla kadar uygulanabilecek.
Vakıf üniversitelerine sıkı denetim
Kanun teklifinde vakıf yükseköğretim kurumlarının mali ve idari yapılarına ilişkin denetim mekanizmaları da netleştiriliyor.
Eğitim-öğretim ve mali yapısı sürdürülemeyecek derecede bozulan vakıf üniversitelerinin faaliyet izinleri geçici olarak durdurulabilecek. Gerekli şartların oluşması halinde izinler tamamen kaldırılarak kurum, aynı ildeki garantör bir devlet üniversitesine devredilebilecek.
Vakıf tıp fakültelerine 30 ay süre
Kendisine ait hastanesi bulunmayan vakıf tıp fakültelerine, inşaat veya devir süreçlerini tamamlayabilmeleri için 30 ay ek süre tanınacak.
Bu süre sonunda gerekli şartları yerine getiremeyen fakültelerin öğrencileri, devlet üniversitelerine veya garantör üniversitelere nakledilecek.
Disiplin soruşturmalarında yeni usul
Teklifte, Anayasa Mahkemesi kararları dikkate alınarak disiplin soruşturmalarına ilişkin usul ve esaslar da yeniden düzenlendi.
Soruşturulan kişiye gönderilecek davet yazısında iddialar açıkça belirtilecek. İfade veya savunma için en az 7 gün süre verilecek. Bu süre içinde savunma yapılmazsa kişinin hakkından vazgeçmiş sayılacağı ve mevcut delillere göre karar verileceği bildirilecek.
Soruşturma evrakını inceleme hakkı olacak
Soruşturulan kişi, savunmasını yapmadan önce soruşturma evrakını inceleme hakkına sahip olacak. Böylece disiplin süreçlerinde savunma hakkının daha açık kurallarla güvence altına alınması hedefleniyor.
Kahramanmaraş İstiklal Üniversitesi'nin adı değişiyor
Teklifle Kahramanmaraş İstiklal Üniversitesi'nin adı İstiklal Bilim ve Teknoloji Üniversitesi olarak değiştirilecek.
Üniversite bünyesindeki bazı birimler mükerrerliği önlemek amacıyla Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesine bağlanacak. Üniversitenin havacılık, bilgisayar ve mühendislik odaklı yeni bir yapıya kavuşturulması planlanıyor.
Geçiş süreci 2025-2026 sonunda tamamlanacak
Üniversitedeki öğrencilerin eğitim hakları korunacak. Geçiş süreçlerinin 2025-2026 eğitim-öğretim yılı sonu itibarıyla tamamlanması öngörülüyor.
Komisyondan geçen teklifin, sonraki aşamada TBMM Genel Kurulu gündemine gelmesi bekleniyor. Düzenlemenin yasalaşması halinde yükseköğretimde öğrenci affından akademik denetime kadar birçok alanda yeni dönem başlayacak.