10 yıl önce tek başına bir alışveriş sepetini doldurabilen 200 TL, bugün aynı ürünleri almak için en az 12 kat daha fazla banknota ihtiyaç duyulan bir hale geldi. Küçük kupürlü banknotlar ise piyasalarda neredeyse tamamen silinmiş durumda.
200 TL artık tek başına bir hiç: 2015’te bir sepet doluyordu, şimdi 2.414 TL yetmiyor
2015 Haziran ayında tek bir 200 TL’lik banknotla alınabilen ürün sepeti, 2025 Haziran itibarıyla 2.414 TL’ye ancak doldu. Bu rakam, 200 TL’nin 10 yılda yaklaşık 12 kat değer kaybettiğini gözler önüne serdi. TCMB verilerine göre, bu süreçte en büyük banknot olan 200 TL’nin tedavüldeki payı %28,23’ten %85,3’e yükseldi.
Banknot dağılımı çarpıcı: 100 ve 200 TL’likler piyasayı domine etti
2025 Haziran verilerine göre, 200 TL’lik banknotlar toplam 805,9 milyar TL’lik emisyon hacminin 687,5 milyar TL’sini oluşturdu. 100 TL’lik banknotların payı %11,17’ye düşerken, 50 TL %1,79, 20 TL %0,69, 10 TL %0,72 ve 5 TL %0,33 oranlarında kaldı. Böylece 100 TL ve altındaki banknotların toplam tedavüldeki payı sadece %3,53 oldu.
TL'nin reel değeri de sert şekilde düştü
Merkez Bankası'nın TÜFE bazlı reel efektif döviz kuru endeksine göre, Türk Lirası’nın reel değeri de son 10 yılda ciddi oranda azaldı. 2015 Haziran’da 99,63 olan endeks, 2025 Haziran itibarıyla 69,97’ye geriledi. Bu da 30 puanlık bir değer kaybına işaret etti. Aynı dönemde Yİ-ÜFE bazlı endeks de 92,71 seviyesine düştü.
Sadece 2 yılda bile büyük değişim yaşandı
Haziran 2023'te 200 TL’lik banknotların tedavüldeki payı %61,97 olarak kaydedilmişti. İki yılda bu oran %85,3’e çıkarak 23,33 puanlık artış gösterdi. Aynı süreçte 100 TL’nin payı ise %30,79’dan %11,17’ye gerileyerek en büyük ikinci banknotun da piyasadaki ağırlığını hızla kaybettiği görüldü.
Emre Şirin: “Bu tablo fakirleşmenin göstergesi”
Sözcü TV ekranlarında konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan Emre Şirin, 200 TL’lik banknotların tedavüldeki oranının %85’i aşmasının, toplumun gelir kaybının açık göstergesi olduğunu belirtti. Şirin, “5, 10, 20, 50 ve hatta 100 TL’lik banknotların artık hükmü kalmadı. ATM'lerin günlük çekim limitleri 50 bin liraya çıktı, bu rakamın daha da artması bekleniyor,” dedi.
Yeni banknot neden çıkarılmıyor?
Ekonomistler, 500 ve 1.000 TL’lik banknotların çıkarılmamasının, hükümetin enflasyon algısını yönetme çabasına bağlandığını ifade ediyor. Şirin’e göre, “Yüksek kupürlü yeni banknotların piyasaya sürülmemesiyle, vatandaş dijital ödeme sistemlerine yönlendiriliyor. Bu da kayıt dışılığı azaltma amacını taşıyor.” Ancak uzmanlar, yüksek enflasyonun zaten yeni ve büyük kupürlere olan ihtiyacı doğurduğu görüşünde birleşiyor.