Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun tarım ürün bedelinden yapılan prim kesintilerine ilişkin kararı, EYT kapsamına girmek isteyen vatandaşlar açısından dikkat çekici bir gelişme olarak değerlendirildi.
Sosyal güvenlik başyazarı İsa Karakaş, kararın özellikle 8 Eylül 1999 ve öncesinde tarım ürün bedelinden prim kesintisi yapılan vatandaşlar için önemli sonuçlar doğurabileceğini belirtti.
Kararın temeli 1994 yılına dayanıyor
Karakaş’ın aktardığına göre dosyanın geçmişi 1994 yılına uzanıyor. Bir çiftçi, özel bir şirkete 3 bin 500 kilo pamuk sattı ve bu satış sırasında ürün bedelinden prim kesintisi yapıldı.
Çiftçi, elindeki makbuza dayanarak sigorta girişinin 1994 yılına çekilmesini talep etti. Bu talebin kabul edilmesi halinde vatandaşın EYT kapsamında yaş şartı olmadan emekli olabileceği, aksi durumda ise 60 yaşını beklemesi gerekeceği ifade edildi.
Yerel mahkeme çiftçiyi haklı buldu
İlk derece mahkemesi, dosyayı incelerken sosyal güvenlik hakkının anayasal ve vazgeçilemez bir hak olduğuna dikkat çekti.
Mahkeme, çiftçinin ürününden prim kesintisi yapılmasının sigortalı olma iradesini ortaya koyduğunu belirledi. Bu nedenle SGKnın söz konusu kesintiye dayanarak çiftçiyi tescil etmekle yükümlü olduğu sonucuna vardı.
İstinaf farklı karar verdi
Yerel mahkemenin kararına karşı SGK tarafından istinaf başvurusu yapıldı. Bölge Adliye Mahkemesi ise şirketin kesintiyi yapmasına rağmen parayı SGK’ya aktarmadığını gerekçe göstererek yerel mahkeme kararını bozdu.
İstinaf kararında, tevkifatın kuruma aktarılmaması halinde geçmişe yönelik hizmet tespiti davası açılmasına yasal imkan bulunmadığı görüşü öne çıktı.
Yargıtay eksik inceleme dedi
Dosya temyize taşınınca Yargıtay 10. Hukuk Dairesi devreye girdi. Daire, istinaf kararını eksik inceleme gerekçesiyle bozdu.
Yargıtay’a göre prim kesintisinin SGKya intikal etmemesi, tarım Bağ-Kur tescili için tek başına engel oluşturmamalıydı. Bölge Adliye Mahkemesi’nin bu bozma kararına direnmesi üzerine dosya Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna taşındı.
YHGK: Sigortalıya tahsilat sorumluluğu yüklenemez
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, kararında prim kesintisinin kuruma yatırılıp yatırılmadığını takip etme sorumluluğunun sigortalıya yüklenemeyeceğini vurguladı.
Kararda, ürün bedelinden kesinti yapılan vatandaşın sosyal güvenlik sistemine dahil olma iradesini ortaya koyduğu, bu aşamadan sonra tescil işlemini yapmanın SGKnın yasal yükümlülüğü olduğu belirtildi.
Kesintiyi yapan şirket sorumlu tutuldu
YHGK kararında, prim kesintisini yapıp SGK’ya yatırmayan şirket yöneticileri ve yetkililerinin kuruma karşı müştereken ve müteselsilen sorumlu olduğu ifade edildi.
Ayrıca kanunun, SGK’ya tevkifat yapan şirketleri denetleme, teftiş etme ve ödenmeyen tutarları tahsil etme yetkisi verdiği vurgulandı.
“Paranın kayda girmemesi tescile engel değildir”
Kararda öne çıkan en kritik noktalardan biri, prim kesintisi yapılan paranın SGK kayıtlarına geçmemiş olmasının sigorta tesciline engel sayılmaması oldu.
YHGK, istinaf mahkemesinin direnme kararının usul ve yasaya uygun olmadığına hükmetti. Böylece makbuzla prim kesintisini ispatlayan vatandaşlar açısından yeni bir hukuki değerlendirme alanı oluştu.
EYT kapsamına girmek isteyenler için önemli
Karakaş’a göre bu karar, özellikle tarım ürün bedelinden 8 Eylül 1999 ve öncesinde prim kesintisi yapılan vatandaşları yakından ilgilendiriyor.
Bu tarihten önce adlarına tevkifat yapılan ve bunu makbuzla belgeleyebilen vatandaşların, sigorta başlangıcını geriye çekme ve EYT kapsamında yaş şartı olmadan emeklilik hakkı elde etme ihtimali doğabilir.
Tarım emekçileri için emsal niteliğinde olabilir
Kararın, yıllardır prim kesintisi yapılmasına rağmen tescil işlemi gerçekleşmeyen tarım emekçileri açısından emsal niteliği taşıyabileceği belirtiliyor.
Sosyal güvenlik uzmanlarına göre, vatandaş ürününü satarken prim kesintisine rıza göstermiş ve bunu belgeleyebilmişse, paranın SGK’ya aktarılıp aktarılmadığını takip etme yükümlülüğü vatandaşta değil, kurum ve kesintiyi yapan şirkette bulunuyor.
Makbuz olanlar için yeni başvuru süreci gündeme gelebilir
YHGK kararı sonrası, geçmiş yıllarda tarım ürün bedelinden prim kesintisi yapılan ancak sigorta tescili yapılmayan vatandaşların ellerindeki makbuzlarla hak arama yoluna başvurabileceği değerlendiriliyor.
Bu durumun, özellikle tarım Bağ-Kur, prim tevkifatı ve EYT bağlantılı dosyalarda yeni başvuruları gündeme getirmesi bekleniyor.