Ege Üniversitesi (EÜ) Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Rengin Özgür Uzilday yürütücülüğünde sürdürülen TÜBİTAK destekli projede, Ay ve Mars yüzeyini temsil eden regolit benzeri ortamlarda domates üretimi gerçekleştirildi. Çalışma, uzay tarımı alanında Türkiye’de yürütülen önemli araştırmalardan biri olarak değerlendiriliyor.
Regolit Simülasyonları ABD’den Getirildi
Yaklaşık 15 ay önce başlatılan proje kapsamında, Ay ve Mars yüzeyindeki toz, toprak ve kırık kaya yapısını temsil eden regolit simülantları ABD’den temin edildi.
Uzilday’ın yanı sıra EÜ Fen Fakültesi’nden Doç. Dr. Barış Uzilday ve EÜ Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü’nden Dr. Öğretim Üyesi Tansel Kaygısız’ın da yer aldığı ekip, “Ay ve Mars Regolit Simülantlarının Ekstremofit Öncül Bitkiler Kullanılarak Tarıma Elverişli Hale Getirilmesi” başlıklı proje çerçevesinde çalışmalarını sürdürüyor.
Önce Ekstremofit Bitkilerle İyileştirme
Araştırmanın ilk aşamasında, yüksek sıcaklık, ağır metal kirliliği, kuraklık ve tuzluluk gibi zorlu koşullarda yaşayabilen ekstremofit bitkiler kullanıldı. Turpgiller familyasına ait schrenkiella parvula, arabis alpina (kazteresi) ve noccaea sempervivum türleri regolit benzeri ortamlarda yetiştirildi.
Bu bitkiler sayesinde regolit simülantlarında yüksek düzeyde bulunan metal ve tuz içeriğinin azaltılması hedeflendi. Elde edilen iyileştirme sonrasında ikinci aşamaya geçilerek domates yetiştirme denemeleri başlatıldı.
Domateslerde Meyve Elde Edildi
Doç. Dr. Rengin Özgür Uzilday, Ay ve Mars regolitlerinin organik madde bakımından son derece fakir olduğunu, Dünya toprağından farklı olarak doğal biyolojik canlılık içermediğini ifade etti. Dünya’dan Ay ya da Mars’a toprak taşınmasının mümkün olmadığını belirten Uzilday, bu nedenle regolitleri tarıma elverişli hale getirme üzerine çalıştıklarını kaydetti.
Uzilday, ikinci aşamada metal ve tuz oranı azaltılmış regolit benzerlerinde domates yetiştirildiğini ve bazı örneklerde yüksek miktarda meyve elde edildiğini açıkladı. Çalışmanın ilerleyen safhalarında meyvelerin kalite özellikleri ve moleküler mekanizmalarının inceleneceğini belirtti.
Uzay biyolojisi alanında yürütülen araştırmaların, insanlığın Ay ve Mars’ta koloni kurma hedefleri doğrultusunda önem taşıdığı ifade edildi.
Hasat ve Kalite Analizleri Yapılacak
EÜ Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü’nden Dr. Öğretim Üyesi Tansel Kaygısız, regolit simülasyonlarında yetişen domateslerin gelişiminin sürdüğünü ve hasat olgunluğuna ulaşan meyvelerde detaylı kalite analizleri yapılacağını bildirdi.
Kaygısız, hem Dünya toprağında hem de regolit benzeri ortamlarda yetiştirilen domateslerin karşılaştırmalı olarak inceleneceğini belirterek, elde edilecek verilerin ürünlerin tüketilebilirliği ve verim potansiyeli açısından yol gösterici olacağını ifade etti.