Orta Doğu'da artan çatışmalar, bölgedeki tarım sektörünü doğrudan etkiliyor. İsrail’in İran’ın nükleer tesislerine düzenlediği hava saldırılarıyla başlayan gerilim, sadece enerji piyasalarını değil, aynı zamanda küresel tarım tedarik zincirlerini de sarsıyor. Hürmüz Boğazı ve çevresindeki transit ticaret yollarında yaşanan riskler, temel tahıl ürünlerinin sevkiyatını tehlikeye atıyor ve gıda fiyatlarında yeni bir artış dalgasının habercisi olarak görülüyor.
Buğday fiyatları özellikle dikkat çekici bir yükseliş kaydetti. Paris borsasında Eylül vadeli buğday kontratları, önceki dip seviyelerden toparlanarak 203 euro/ton seviyesine ulaştı. Chicago piyasasında da fiyatlar dört haftanın en düşük seviyesinden dönerek 5.70 buşel/dolar civarına çıktı. Analistler, bu hareketin çatışmanın tetiklediği kısa pozisyon kapamalarından kaynaklandığını belirtirken, artan petrol fiyatlarının tarımsal üretim maliyetlerine yansıması endişesi fiyatları yukarı çekiyor.
Basra Körfezi ve Kızıldeniz güzergahları, dünya tarım ticaretinin kritik noktaları arasında bulunuyor. 2024 yılı içinde bu rotalardan yaklaşık 52 milyon ton tarım ürünü taşındı ve bu miktar küresel tarımsal sevkiyatların yaklaşık yüzde 8’ini oluşturuyor. Haziran ortasında S&P Global verilerine göre transit halindeki 80’e yakın gemi, soya fasulyesi, şeker, mısır ve buğday gibi ürünler taşıyordu. Özellikle Brezilya ve Arjantin menşeli tarım ürünleri için bu güzergahların güvenliği büyük önem taşıyor. İran’ın mısır ithalatının önemli bir kısmı Brezilya’dan sağlanıyor ve bölgede yaşanacak deniz trafiği aksamaları, tarım ürünlerinde fiyat artışlarını tetikleyebilir.
Uzmanlar, jeopolitik krizlerin kısa vadede tarım emtialarında spekülatif hareketlere yol açabileceğine dikkat çekiyor. Fiyatlardaki yükselişin kalıcı olup olmadığını anlamak için önümüzdeki haftaların verilerinin takip edilmesi öneriliyor. Enerji maliyetleri ve navlun primlerinin yüksek seyretmesi durumunda, 2025’in ikinci yarısında gıda fiyatlarında daha kalıcı bir yükseliş yaşanabileceği öngörülüyor.
Enerji fiyatlarındaki artışın gıda fiyatlarını dolaylı olarak etkilediği de vurgulanıyor. Brent petrol fiyatları son bir haftada yüzde 11 artarak 77 dolar/varil seviyesini aştı. ABD’de mısır üretiminin yüzde 40’ının etanol üretiminde kullanılması göz önüne alındığında, enerji maliyetlerindeki yükselişin mısır ve buğday fiyatlarını yukarı çekmesi bekleniyor.
Gübre piyasasında ise İran’ın önemli bir tedarikçi olması nedeniyle yaşanan gerginlik ciddi etkiler yaratıyor. Dünyanın en büyük üçüncü üre üreticisi olan İran’dan yapılan yıllık yaklaşık 17 milyon tonluk ihracat, İsrail saldırıları ve bölgedeki riskler sebebiyle aksama riskiyle karşı karşıya. Gemi sigortalarındaki artış ve nakliye gecikmeleri, özellikle Hürmüz Boğazı geçişlerinde sevkiyatların maliyetini yükseltiyor. Navlun ve sigorta primlerinde yüzde 30’a varan artışlar yaşanırken, ABD’nin İran’a yönelik olası yeni yaptırımları belirsizliği artırıyor. UAN, anhidroz amonyak ve üre fiyatlarında son iki haftada çift haneli artışlar gözleniyor. Hindistan ve Brezilya gibi büyük gübre alıcıları alternatif tedarikçiler arayışına geçti. Citi analistleri, fiyatlardaki yükselişin 2025 sonuna kadar sürebileceğini belirtirken, çatışmaların büyümesi ve Hürmüz Boğazı’nın kapanması durumunda gübre fiyatlarında yüzde 20-30 ek artışların yaşanabileceği tahmin ediliyor.