Milli İstihbarat Teşkilatı (MİT), Milli Mücadele döneminde adı efsanelere konu olan “İngiliz Kemal” lakaplı Ahmet Esat Tomruk’a ait gizli istihbarat raporunun gizliliğini kaldırdı. 26 Aralık 1940 tarihli raporda, İngiliz Kemal hakkında olumsuz değerlendirmelere yer verildi.
Tarihin tozlu raflarından çıkan belge
MİT’in resmi internet sitesinde yer alan “Özel Koleksiyon – Belgeler” bölümüne iki yeni istihbarat raporu eklendi.
Bu belgelerden biri, Milli Emniyet Hizmeti Riyaseti (MAH) tarafından hazırlanan ve Genelkurmay Başkanlığı’na gönderilen İngiliz Kemal raporu oldu.
Ahmet Esat Tomruk hakkında kaleme alınan belgede, onun “samimi ve dürüst bir karakter taşımadığı”, sarhoşluk ve kumar alışkanlıkları bulunduğu belirtilirken, istihbarat kaynaklarının bu kişiden yarar sağlanamayacağı kanaatine vardığı aktarıldı.
“İngiliz istihbaratına hizmet teklif etmiş ama reddedilmiş”
Raporda yer alan bilgilere göre, İngiliz Kemal, uzun süredir devletin takibinde olan bir isimdi.
Raporun dikkat çeken bölümlerinde şu ifadeler yer aldı:
“İngiliz Kemal uzun zamandan beri hizmetin alaka ile takip ettiği bir adamdır.
Zaman zaman yüksek makamlara arzı hizmet ederek kıymetsiz malumatlar vermektedir.
Samimi ve dürüst bir karakter taşımadığı için ilişik kesilmiştir.”
Belgede ayrıca, İngiliz Kemal’in Bulgarlarla yakın temas içinde olduğu, bir İngiliz kadınla metres hayatı yaşadığı ve İngiliz istihbaratına hizmet teklif ettiği ancak “provokasyon şüphesiyle” bu teklifin reddedildiği de yer aldı.
Aynı raporda, “Bu kişi sarhoş ve kumarbazdır. Verdiği haberler itimada layık değildir.” denilerek, Tomruk’un o dönemde Bulgaristan’da olduğu ve takibinin sürdüğü ifade edildi.
Romanlara ve filmlere konu olmuştu
Ahmet Esat Tomruk, Kurtuluş Savaşı döneminde casusluk faaliyetleriyle tanınmış, “İngiliz Kemal”, “Boksör Kemal” ve “Gözlüklü Kemal” gibi isimlerle anılmıştı.
Milli Mücadele yıllarındaki faaliyetleri nedeniyle hakkında romanlar yazılmış, filmler çekilmişti.
MİT tarafından paylaşılan 1940 tarihli rapor, bu efsane isme dair resmî kurumların bakışını ortaya koyan ilk belge olma özelliği taşıyor.
MİT arşivine bir belge daha eklendi
MİT, İngiliz Kemal raporuyla birlikte 1942 yılına ait bir başka belgeyi de kamuoyuyla paylaştı.
Söz konusu belge, Alman büyükelçi Franz von Papen’e mektup yazan İzmir Karşıyaka Şemikler köyü muhtarı Şakir hakkında hazırlanmış bir yazıyı içeriyor.
Von Papen’in 9 Mart 1942 tarihli cevabında, Şakir’in iyi dileklerinden dolayı memnuniyet duyduğu belirtilerek şu ifadelere yer verildi:
“Türk milletinin muhtelif tabakalarından almış olduğum tebriknameler meyanında sizinki bilhassa memnuniyetimi mucip olmuştur.”
İzmir Merkez Amirliği’nin 21 Nisan 1942 tarihli değerlendirmesinde ise, muhtar Şakir’in Von Papen’i şahsen tanımadığı, ancak “Almanlara duyduğu sempatiyle” bir teşekkür mektubu yazdığı belirtildi.