Anayasa Mahkemesi (AYM), boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı tespit edilen kişilerin ölüm gelir ve aylıklarının kesilmesini ve yapılan ödemelerin geri alınmasını öngören yasal düzenlemeyi Anayasa'ya uygun buldu.
Yüksek Mahkeme, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 56. maddesinin ikinci fıkrasının iptal istemini oybirliğiyle reddetti. Karar, 14 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı.
İptal Talebi Reddedildi
İstanbul Anadolu 21. İş Mahkemesi, bir davada uygulanacak hükmün Anayasa'ya aykırı olduğu gerekçesiyle AYM'ye başvurmuştu.
Başvuruya konu olayda, bir kişinin ölüm aylığı, boşandığı eşiyle birlikte yaşadığı gerekçesiyle kesilmiş ve kendisine daha önce yapılan ödemeler için borç çıkarılmıştı. Davacı, işlemin iptali talebiyle dava açmıştı.
İtiraz başvurusunda, birlikte yaşama tespitlerine yönelik incelemelerin özel hayata saygı hakkına müdahale oluşturabileceği ve düzenlemenin eşitlik ilkesine aykırı olduğu ileri sürülmüştü.
Düzenleme Ne Getiriyor?
5510 sayılı Kanun'un ilgili maddesine göre;
"Eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların, bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir. Bu kişilere ödenmiş olan tutarlar geri alınır."
hükmü uygulanıyor.
Düzenleme, özellikle ölüm aylığı almak amacıyla boşanıp eski eşiyle aynı yaşamı sürdürdüğü tespit edilen kişiler hakkında SGK tarafından yapılan işlemlerin hukuki dayanağını oluşturuyor.
AYM: Amaç Sosyal Güvenlik Sistemini Korumak
Anayasa Mahkemesi kararında, düzenlemenin hakkın kötüye kullanılmasını önlemeyi ve sosyal güvenlik sistemindeki sınırlı kamu kaynaklarının etkili kullanılmasını amaçladığını belirtti.
Mahkeme, boşandığı eşiyle yaşamaya devam eden kişilerin fiilen eş desteğinden yararlanmaya devam ettiğini, bu nedenle ölüm aylığına ihtiyaç duyma durumlarının diğer hak sahipleriyle aynı olmadığı değerlendirmesinde bulundu.
AYM, uygulamanın kişilere "katlanılamayacak bir külfet" yüklemediğini, ayrıca kişilerin boşandıkları eşleriyle birlikte yaşamaya son vermeleri halinde yeniden gelir veya aylık alma hakkına sahip olabileceklerini ifade etti.
Geri Ödemeler Nasıl Yapılacak?
Kesilen aylıklar nedeniyle yapılan yersiz ödemelerin geri alınması, 5510 sayılı Kanun'un 96. maddesine göre gerçekleştiriliyor.
Buna göre:
- Ödeme, kişinin kasıtlı veya kusurlu davranışı nedeniyle yapılmışsa, geriye dönük en fazla 10 yıllık ödemeler kanuni faiziyle tahsil edilebiliyor.
- Hata Sosyal Güvenlik Kurumu işleminden kaynaklanıyorsa, en fazla 5 yıllık ödemeler geri istenebiliyor.
- Borcun tebliğden itibaren 24 ay içinde ödenmesi halinde faiz uygulanmıyor.
- Aylıklardan kesinti yoluyla tahsilatta kesinti oranı yüzde 25 olarak uygulanıyor.
Anayasa Mahkemesi, düzenlemenin Anayasa'nın 10., 13. ve 35. maddelerine aykırı olmadığına karar vererek iptal istemini oybirliğiyle reddetti.