Kamuoyunda “11. Yargı Paketi” olarak bilinen, Türk Ceza Kanunu ile bazı kanunlarda değişiklik öngören teklif, TBMM Adalet Komisyonu’nda yapılan kısmi değişikliklerin ardından kabul edildi. Paket kapsamında özellikle Kovid-19 infaz düzenlemesine ilişkin 27. maddede önemli daraltmaya gidildi.
AK Parti’li üyelerin verdiği önergeyle, terör suçları ile kadın ve çocuklara yönelik kasten öldürme, cinsel saldırı ve çocuğa cinsel istismar suçlarından hükümlü olanların tahliye düzenlemesi kapsamı dışında bırakılması kararlaştırıldı. Böylece, infaz sürelerini öne çeken uygulamadan bu suçlardan ceza alanların yararlanmasının önüne geçildi.
55 bin tahliye beklentisinde sayı düşecek
Söz konusu 27. madde, 31 Temmuz 2023 öncesinde suç işleyen hükümlülerin 3 yıl daha erken denetimli serbestliğe ve açık ceza infaz kurumuna geçebilmesine imkan tanıyor. Terör ve örgüt suçları kapsam dışı bırakılmışken, yeni değişiklikle kadın ve çocuklara yönelik ağır suçlar da tahliye düzenlemesinden çıkarıldı.
İlk düzenlemede uygulamadan yaklaşık 55 bin hükümlünün yararlanacağı öngörülüyordu. Tahliye kapsamının daraltılmasıyla bu sayının aşağı yönlü revize edileceği ifade ediliyor.
İcra ve iflas davalarında ihalenin feshi şartları değişiyor
Teklifle birlikte İcra ve İflas Kanunu’nda da önemli değişiklikler yapılıyor. Buna göre:
-
Nispi harç ve teminat yatırma yükümlülüğünü yerine getirmeden ihalenin feshini talep edenlerin başvuruları, mahkeme tarafından dosya üzerinden ve kesin olarak reddedilecek.
-
Mahkeme, teminat veya harç eksik yatırılmışsa ilgiliye 2 haftalık kesin süre vererek tamamlanmasını isteyecek. Bu süre içinde eksiklik giderilmezse ihalenin feshi talebi dosya üzerinden reddedilecek.
Ayrıca, alışılmış hediyeler dışında, aciz belgesi düzenlenmeden önceki son 1 yıl içinde yapılan bağışlama ve ivazsız tasarrufların iptale tabi olacağı, belli yakın akrabalara ve eşe yapılan tasarrufların ise gerçek değere uygun olduğu ispatlanmadıkça bağış sayılacağı hükme bağlanıyor.
Avukatlara disiplin cezaları yeniden düzenlendi
Paketle Avukatlık Kanunu’nda disiplin hükümleri baştan aşağı güncelleniyor.
-
Avukatların, mesleki görevleri veya baro/kurul görevleri sırasında işledikleri suçlarla ilgili “son soruşturma” kararı verilmesi halinde bu durum baroya bildirilecek.
-
“Uyarma, kınama, para cezası, işten çıkarma ve meslekten çıkarma” şeklinde kademeli disiplin cezası sistemi getiriliyor.
-
5 yıl içinde tekrar disiplin suçu işlenmesi halinde bir derece ağır ceza uygulanacak; işten çıkarma cezası sonrası yeni bir ihlalde meslekten men yolu açılacak.
Ayrıca, meslekten çıkarma dışındaki disiplin cezaları, uygulanmasından 5 yıl sonra sicilden silinmesi için talep edilebilecek.
Dolandırıcılık davasında görevli mahkeme değişiyor
Teklifte, Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri Kanunu’nda yapılan değişiklikle, Türk Ceza Kanunu’nda düzenlenen “dolandırıcılık” ve “nitelikli dolandırıcılık” suçlarında yaşanan görev uyuşmazlıklarının önüne geçilmesi amaçlanıyor.
Buna göre:
-
Basit “dolandırıcılık” suçunun yargılaması asliye ceza mahkemelerinde yapılacak.
-
Düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten önce ağır cezada veya üst yargı mercilerinde bulunan “nitelikli dolandırıcılık” dosyalarında, yalnızca bu değişiklik gerekçe gösterilerek görevsizlik veya bozma kararı verilemeyecek, davalara mevcut görev kurallarına göre bakılmaya devam edilecek.
TCK’da akıl hastalığı, hakaret ve yaralama hükümleri güncellendi
Kısmi akıl hastalarına hem ceza hem güvenlik tedbiri
Türk Ceza Kanunu’nun “akıl hastalığı” hükmü değiştirildi. Cezai sorumluluğu kısmen kabul edilen akıl hastaları hakkında:
-
Hem hapis cezasının infazı,
-
Hem de akıl hastalarına özgü güvenlik tedbirinin birlikte uygulanması hedefleniyor.
Bu kapsamda, akıl hastalarının sağlık kurumunda geçireceği süre:
-
Ağırlaştırılmış müebbet ve müebbet gerektiren suçlarda en az 1 yıl,
-
Üst sınırı 10 yıldan fazla hapis gerektiren suçlarda en az 6 ay olacak.
Sosyal medyada hakaret “ön ödeme” kapsamına alındı
Anayasa Mahkemesi kararına paralel olarak, sesli, yazılı veya görüntülü iletiyle işlenen hakaret suçu “ön ödeme” kapsamına dahil ediliyor. Böylece:
-
Özellikle sosyal medya üzerinden sıkça işlenen hakaret suçlarında, ön ödeme mekanizmasının kullanılması amaçlanıyor.
-
Ancak, kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret suçunda ön ödeme değil, genel hükümlere göre kamu davası açılmaya devam edilecek.
Taksirle yaralamada ceza sınırları yükseliyor
Taksirle yaralama suçunda hapis cezalarının alt ve üst sınırları artırılıyor:
-
Tek kişiye karşı taksirle yaralamada ceza 3 aydan 4 aya, üst sınır 1 yıldan 2 yıla çıkarılacak.
-
Fiilin birden fazla kişinin yaralanmasına neden olması halinde alt sınır 6 aydan 9 aya, üst sınır 3 yıldan 5 yıla yükseltilecek.
Örgüt suçlarında ve kurusıkı silahlarda ceza artışı
Teklif, örgüt suçları ve genel güvenliği tehlikeye sokan eylemler için daha ağır yaptırımlar içeriyor.
-
Suç işlemek amacıyla örgüt kuran veya yönetenler için hapis cezasının alt sınırı 4 yıldan 5 yıla, üst sınırı 8 yıldan 10 yıla çıkıyor.
-
Örgüt üyeleri için üst sınır 4 yıldan 5 yıla yükseltiliyor.
-
Örgütün silahlı olması halinde cezalarda “yarısı oranında” artırım uygulanacak.
-
Örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlarda çocukların araç olarak kullanılması halinde, örgüt yöneticilerine verilecek ceza yarısından bir katına kadar artırılacak; bu kapsamda çocukları kullanan çete ve örgüt yöneticileri için ceza üst sınırı 30 yıla kadar çıkabilecek.
Ayrıca, kamuoyunda “kurusıkı” olarak bilinen ses ve gaz fişeği atan silahlar, “genel güvenliğin kasten tehlikeye sokulması” suçu kapsamına alınıyor. Bu suçun:
-
Tehlikeli şekilde silahla ateş ederek veya patlayıcı kullanarak işlenmesi halinde hapis cezası alt sınırı 6 aydan 1 yıla, üst sınırı 3 yıldan 5 yıla,
-
Kurusıkı silahlarla işlenmesi halinde ise 6 aydan 3 yıla kadar hapis öngörülüyor.
-
Suçun toplu bulunulan yerlerde işlenmesi, nitelikli hal sayılarak cezalar yarı oranında artırılacak.
Ulaşım araçlarının kaçırılması ve engellenmesinde yeni cezalar
Türk Ceza Kanunu’nda yer alan ulaşım araçlarının kaçırılması veya alıkonulmasına ilişkin madde genişletiliyor. Artık:
-
Kara ulaşım aracının hareketinin engellenmesi veya seyrinin durdurulması da cezaya tabi olacak.
-
Kara ulaşım aracı için:
-
Hareketinin engellenmesi veya seyrinin durdurulması: 1–3 yıl,
-
Gidilmekte olan yerden başka yere götürülmesi: 2–5 yıl hapis.
-
-
Konusu deniz veya demiryolu ulaşım aracı ise ceza 3–7 yıl,
-
Hava ulaşım aracının hareketinin engellenmesi için 5–10 yıl,
-
Gidilmekte olan yerden başka yere götürülmesi için 7–12 yıl hapis öngörülüyor.
Bu suçlar işlenirken başka bir suçun da işlenmesi halinde, ayrıca o suçtan da ceza verilecek.
Bilişim suçlarıyla elde edilen gelire hesap bazlı el koyma
Ceza Muhakemesi Kanunu’na, bilişim yoluyla işlenen bazı suçlarda banka ve kripto hesaplarının askıya alınması ve el konulmasına ilişkin yeni bir hüküm ekleniyor. Buna göre:
-
Nitelikli hırsızlık, nitelikli dolandırıcılık ve banka/kredi kartlarının kötüye kullanılması suçlarında makul şüphe bulunursa,
-
Banka, ödeme hizmeti sağlayıcısı veya kripto varlık hizmet sağlayıcısı, ilgili hesapları 48 saate kadar askıya alabilecek.
-
-
Askıya alma işlemi, derhal Cumhuriyet Başsavcılığı’na ve hesap sahibine bildirilecek.
-
Savcı, hesap sahibinin itirazı üzerine 24 saat içinde karar verecek.
Hakim kararıyla veya gecikmede sakınca bulunan hallerde savcı emriyle suça konu menfaate el konulabilecek. El konulan meblağ, mağdura ait olduğunun anlaşılması halinde soruşturma veya kovuşturma aşamasında iade edilebilecek.
Ayrıca:
-
Savcılık veya mahkemenin talep ettiği bilgi ve belgeleri 10 gün içinde göndermeyen mali kuruluşlara 50 bin–300 bin TL arasında idari para cezası uygulanabilecek.
-
Bu düzenlemeye göre hesabı askıya alan kişi ve kurumlar, hukuki sorumluluktan muaf tutulacak.
Bölge adliye mahkemesinin bozma yetkisi genişletildi
Ceza Muhakemesi Kanunu’nda yapılan değişiklikle, bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin bozma yetkisi genişletiliyor. İlk derece mahkemesi kararlarında saptanan hukuka aykırılıklar nedeniyle de bozma kararı verilebilmesine imkan tanınıyor.
Hakaret suçunda ise:
-
Uzlaştırma kapsamından çıkarılan dosyalar için daha önce sağlanmış uzlaşma kararları korunacak,
-
Halen devam eden ve uzlaşma sağlanmamış dosyalarda ise “ön ödeme” hükümleri uygulanacak.
Kovid-19 infaz düzenlemesi 31 Temmuz 2023 öncesine genişletildi
Paketle birlikte, kamuoyunda “Kovid-19 infaz düzenlemesi” olarak bilinen ve kapalı cezaevinden açık cezaevine, açık cezaevinden denetimli serbestliğe geçişi öne çeken uygulama, 31 Temmuz 2023 ve öncesinde işlenen suçlar için de geçerli hale getiriliyor.
Bu kapsamda, terör ve örgütlü suçlar ile alt-üst soy ve eşe, kadına, çocuklara, kendini savunamayacak durumda olanlara karşı kasten öldürme, cinsel saldırı ve çocuğa cinsel istismar suçları kapsam dışında kalmaya devam edecek.
Esnafın fiyat tarifesine yeni prosedür
Son olarak, Esnaf ve Sanatkarlar Meslek Kuruluşları Kanunu’nda yapılan değişiklikle, esnaf ve sanatkarların ürettiği mal ve hizmetlere ilişkin fiyat tarifeleri için yeni bir onay ve itiraz mekanizması getiriliyor:
-
Tarifeler, bağlı olunan oda tarafından hazırlanacak ve Birlik yönetim kuruluna sunulacak.
-
Birlik, 30 gün içinde onaylayacak veya reddedecek; Ticaret Bakanlığı görüşü gereken hallerde süre, görüş süresince duracak.
-
Onaylanan tarifeler, mülki amirlik, belediye ve ilgili odaya bildirilecek; itiraz olmazsa 15 gün sonra yürürlüğe girecek.
-
İtiraz veya Bakanlığın olumsuz görüşü durumunda, mülki amir başkanlığında kamu, meslek örgütleri ve odalardan oluşan uzlaşma komisyonu nihai kararı verecek.